NHỮNG ĐIỂM CỐT LÕI
- Suy nghĩ quá nhiều biến những điều bất định thành những mối hiểm nguy về cảm xúc.
- Suy nghĩ quá nhiều dẫn đến sự tê liệt thay vì tiến bước.
- Suy nghĩ quá nhiều hút cạn năng lượng của các mối quan hệ qua những vòng xoáy tâm lý luẩn quẩn và sự mưu cầu cảm giác an toàn một cách thái quá.
Nhìn từ bên ngoài, mọi thứ có vẻ rất bình ổn, thậm chí là tốt đẹp. Những người hay suy nghĩ suy vẫn có bạn bè, vẫn đi làm, vẫn lo toan hóa đơn và vẹn toàn với nhiều mảng miếng của cuộc đời. Thật vậy, với những ai chỉ quen biết sơ qua, họ chẳng hề thấy ở những người này một sự quá tải nào lộ ra ngoài. Nhưng sâu thẳm bên trong, tâm trí họ hiếm khi được ngơi nghỉ khỏi những vòng xoáy tư duy đến phát điên. Họ không ngừng tua đi tua lại các cuộc trò chuyện, mổ xẻ từng chi tiết xem mình đã sơ suất ở đâu. Hơn thế nữa, họ còn là những "chuyên gia" tự diễn dịch trước những thảm họa, hoài nghi chính những quyết định của mình, và tiên đoán về những kết cục tồi tệ ngay cả khi chúng còn chưa kịp nhen nhóm.
Chiếc bẫy ngọt ngào của sự suy nghĩ quá nhiều
Qua hơn 35 năm đồng hành cùng các thân chủ trong phòng tham vấn tâm lý, tôi nhận ra mọi người luôn bị thuyết phục rằng việc nghĩ ngợi thật nhiều sẽ giúp họ kiểm soát cuộc sống tốt hơn. Nhưng trong thực tế, việc lao tâm khổ tứ kinh niên chỉ làm bạn rệu rã, bào mòn lòng tự tin và ghìm chân bạn lại. Cuộc đời bạn trong mắt người đời có vẻ ổn thỏa, nhưng bên trong, bạn cảm thấy mình như đông cứng và mắc kẹt trước một cơn sóng dữ mang tên "lỡ như điều này tồi tệ thì sao?" – cơn sóng ấy ập đến và đôi khi đè nát tâm hồn bạn.
Tôi cũng thấy rằng suy nghĩ quá nhiều là một "kẻ quấy nhiễu tư duy" vô cùng công bằng. Nó không phân biệt tuổi tác, niềm tin hay giới tính. Những vòng lặp suy nghĩ đầy lo âu từng bủa vây một đứa trẻ cũng có thể bóp nghẹt một người trưởng thành. Dưới đây là ba cách mà sự suy nghĩ quá nhiều có thể đang ngầm hủy hoại cuộc sống của bạn, và những gì bạn có thể làm để bẻ gãy chiếc vòng lặp ấy.
1. Biến những rắc rối nhỏ thành những cuộc khủng hoảng cảm xúc
Trong căn phòng tham vấn của tôi, những thân chủ hay suy nghĩ quá nhiều từng rơi vào trạng thái sụp đổ chỉ vì một tin nhắn đến muộn, một chút mâu thuẫn nhỏ, hay một cuộc trò chuyện căng thẳng với bạn bè, gia đình, đồng nghiệp, và đặc biệt là với người thương. Những người này không hề cố ý tự nói với bản thân rằng: "Nào, làm sao để mình trở nên nhạy cảm và đòi hỏi hơn về mặt cảm xúc bây giờ?". Đúng hơn là, việc nghĩ ngợi quá mức đã kích hoạt hệ thần kinh của họ phản ứng như thể những viễn cảnh tưởng tượng kia là mối đe dọa có thật. Điều này khiến họ kiệt quệ vì luôn phải sống trong trạng thái tinh thần cảnh giác cao độ, luôn phải chiến đấu với những trận chiến vốn dĩ chỉ đang diễn ra trong chính cái đầu của họ. Trong cuốn sách tội phạm học Freeing Your Child From Overthinking (Giải thoát con khỏi bẫy suy nghĩ quá nhiều) của mình, tôi đã mô tả hiện tượng này như việc bộ não bị nghiện cách dùng tư duy để vượt lên trên sự khó chịu, thay vì học cách chấp nhận và bao dung cho những điều bất định của cuộc sống. Hãy cùng điểm qua một chút về thứ có thể giúp chúng ta xoa dịu khía cạnh này.
Điều gì sẽ giúp ích?
Làm sao để dập tắt những cuộc "diễn tập chữa cháy" trong tâm trí này? Câu trả lời là hãy dừng lại một nhịp và tự hỏi chính mình: Điều gì thực sự đang diễn ra ngay lúc này, chứ không phải điều mà tâm trí mình đang tiên đoán sẽ xảy ra? Câu hỏi ấy sẽ giúp bạn bóc tách đâu là sự thật khách quan và đâu là những nỗi sợ hãi mơ hồ.
2. Suy nghĩ quá nhiều bóp nghẹt động lực tiến bước
Tôi đã chứng kiến biết bao người hay suy nghĩ quá nhiều (và trong đó có cả chính tôi) dành hàng giờ, hàng ngày chỉ để cố gắng đưa ra một quyết định "hoàn hảo" nhất. Thế nhưng, việc phân tích quá mức chỉ đẩy ta vào sự tê liệt. Bạn có thể thả mình hàng tiếng đồng hồ để nghiên cứu, lật đi lật lại các khả năng, hay không ngừng diễn tập trong đầu, để rồi né tránh một điều duy nhất thực sự giúp bạn tiến bộ, đó chính là hành động. Sự tự tin hiếm khi đến từ một tấm vé bảo hiểm chắc chắn 100%. Nó được nuôi dưỡng khi ta dám chấp nhận những kết quả không hoàn hảo và nhận ra rằng, bản thân mình có thể đối diện với những điều bất ổn tốt hơn ta tưởng rất nhiều.
Điều gì sẽ giúp ích?
Hãy thử áp dụng "quy tắc 5 phút". Thay vì cố gắng giải quyết toàn bộ nút thắt của vấn đề, bạn hãy tự hỏi: "Một hành động nhỏ nào tôi có thể làm ngay trong 5 phút tới?". Ngay cả một bước đi bé nhỏ nhất cũng có thể cắt đứt những vòng lặp tư duy luẩn quẩn và tạo ra lực đẩy để bạn tiến về phía trước.
3. Suy nghĩ quá nhiều hút cạn năng lượng của các mối quan hệ
Trong khi những suy nghĩ quá mức đang không ngừng nổi sóng gió trong tâm trí ta, ta lại vô tình không nhận ra nó đang làm tổn thương những người xung quanh như thế nào. Nó thường biểu hiện ra ngoài bằng những hành vi kém đi sức hút, chẳng hạn như việc liên tục đòi hỏi đối phương phải khẳng định tình cảm, không ngừng dò xét cảm xúc của họ, hay cứ khơi lại những mâu thuẫn dẫu chúng đã lùi xa từ lâu. Thực tế, những lời nói xuất phát từ sự suy nghĩ quá nhiều giống như những món ăn nhanh vậy. Chúng mang lại cho bạn một cảm giác an lòng tạm thời, nhưng ngay sau đó, một cơn đói cồn cào khác lại ập tới, khiến bạn càng khao khát được vỗ về, an ủi hơn. Nhưng đối với những người gắn bó thân thiết với người hay suy nghĩ quá nhiều, tiếp tục dùng hình ảnh ẩn dụ về ẩm thực này – họ có thể sẽ dần "mất đi khẩu vị" và chẳng còn thiết tha kết nối với một tâm hồn lúc nào cũng khiến họ thấy mệt mỏi, rệu rã.
Điều gì sẽ giúp ích?
Hãy tập làm quen và dung thứ cho từng chút một những điều bất định trong cuộc sống, rồi nâng dần khả năng chịu đựng ấy lên. Đó là cách bạn tạo ra sự kiên cường cho tâm hồn: không phải bằng cách đi tìm sự chắc chắn tuyệt đối, mà là bằng cách đi qua những điều mông lung mà tâm trí ít phải nổi phong ba nhất.
Lời kết
Mục đích của việc quản lý sự suy nghĩ quá nhiều không phải là để bắt ta ngừng tư duy sâu sắc. Mà đúng hơn, đó là học cách không coi những dòng suy nghĩ ngổn ngang như một tình trạng khẩn cấp. Dù là bạn đang tự chữa lành cho chính mình hay đang nâng đỡ một đứa trẻ, thì con đường để bước tiếp chính là bớt đi những lời hứa hẹn an lòng và thêm vào đó chút lòng dũng cảm, để bình thản đối diện với những điều chưa biết, từng bước, từng bước một.
Tác giả: Jeffrey Bernstein Ph.D.
Nguồn:3 Ways Overthinking Quietly Wrecks Your Life | Psychology Today
Theo tamlyhoctoipham.com