Chưa bao giờ là quá muộn, hay quá sớm, để học những kỹ năng tạo nên một tình yêu trọn vẹn: thấu hiểu, sẻ chia và điều hòa cảm xúc. Khi bạn sở hữu những kỹ năng này, không chỉ chuyện tình cảm mà mọi mối quan hệ trong cuộc sống của bạn cũng sẽ trở nên tốt đẹp hơn, theo lời nhà tâm lý học và nhà nghiên cứu Joanne Davila.
“Chúng ta có thể biết tình yêu lành mạnh trông như thế nào, nhưng hầu hết mọi người lại không biết làm sao để đạt được điều đó và cũng chẳng ai dạy ta cách làm cả.” Đó là điều mà Joanne Davila, giáo sư ngành tâm lý học kiêm giám đốc chương trình đào tạo lâm sàng tại Đại học Stony Brook, New York, chia sẻ trong một buổi nói chuyện TEDxSBU.
Dù cũng có một vài hình thức hướng dẫn về tình yêu lành mạnh, như liệu pháp đôi hoặc tư vấn tiền hôn nhân, nhưng theo Davila, cả hai đều thường đến… quá muộn. Có thể bạn sẽ thắc mắc: tiền hôn nhân mà cũng là quá muộn ư? “Vì lúc đó, người ta đã chọn xong người sẽ cùng họ đi đến cuối đời,” bà giải thích. “Nhỡ đâu họ chọn sai thì sao? Khi ấy, dù có học bao nhiêu bài học tiền hôn nhân cũng không thể bù đắp cho một quyết định sai lầm.”
Chính vì nhận ra khoảng trống này, Davila cùng các cộng sự đã bắt tay nghiên cứu về cái mà họ gọi là “năng lực yêu đương”. Theo cách nói của bà, năng lực này là “khả năng ứng xử linh hoạt, lành mạnh trong mọi khía cạnh của tiến trình tình cảm, từ việc hiểu mình cần gì, tìm đúng người, xây dựng một mối quan hệ tốt đẹp, cho đến việc biết rút lui khi mối quan hệ trở nên độc hại.”
Theo Davila và nhóm nghiên cứu, năng lực yêu đương được tạo nên từ ba kỹ năng nền tảng: thấu hiểu, sẻ chia và điều hòa cảm xúc. “Chúng tôi không tự bịa ra ba kỹ năng này,” bà nhấn mạnh. “Chúng tôi đúc kết chúng dựa trên một quá trình rà soát kỹ lưỡng các lý thuyết và nghiên cứu trước đó. Đây là những điểm giao thoa giữa các nền tảng khoa học lớn về tình yêu lành mạnh. Vì thế, chúng tôi tin rằng ba kỹ năng này có thể giúp mọi người ở tất cả các giai đoạn của mối quan hệ, với tất cả các kiểu người, dù đang yêu hay chưa.”
Image: Priya Mistry
Kỹ năng đầu tiên: Thấu hiểu
“Thấu hiểu là khả năng nhận biết, hiểu rõ và học hỏi,” Davila chia sẻ. “Khi có sự thấu hiểu, bạn sẽ nhìn rõ hơn con người mình, biết mình muốn gì, cần gì, vì sao lại hành động như thế.”
Giả sử bạn đang cáu gắt với người yêu. Nếu có thấu hiểu, bạn sẽ nhận ra rằng không phải người ấy làm gì sai, mà là do bạn đang căng thẳng vì công việc, và điều bạn thật sự cần là thư giãn một chút, để nỗi căng thẳng ấy không tràn vào tình cảm đôi lứa.
“Thấu hiểu còn giúp bạn nhìn trước được hậu quả, cả tốt lẫn xấu, từ hành vi của mình,” Davila nói. Ví dụ, khi bạn nói “cảm ơn” sau khi người yêu đưa bạn ly cà phê pha đúng ý, nửa muỗng đường, thêm tí sữa yến mạch, cả hai sẽ cảm thấy được trân trọng. Ngược lại, nếu bạn quên không cảm ơn, hay chậm trả lời tin nhắn của người ấy một cách vô cớ, khả năng cao là họ sẽ thấy buồn hoặc khó chịu.
“Thấu hiểu cũng giúp bạn hiểu người ấy hơn,” Davila nói tiếp. “Giả sử người yêu bạn đến trễ trong một buổi hẹn. Khi có sự thấu hiểu, bạn sẽ không vội trách móc, mà nhận ra rằng họ thường đến trễ mọi cuộc hẹn, chứ không riêng với bạn. Đó đơn giản là tính cách của họ, không phải dấu hiệu cho thấy mối quan hệ có vấn đề.”
Kỹ năng thứ hai: Sẻ chia
“Sẻ chia là khi bạn ý thức được rằng cả hai người đều có nhu cầu, và nhu cầu của cả hai đều đáng được trân trọng,” Davila giải thích. “Khi có sự sẻ chia, bạn sẽ diễn đạt nhu cầu của mình một cách rõ ràng và trực tiếp, nhờ vậy, khả năng được thấu hiểu và đáp ứng sẽ cao hơn.”
Davila đưa ra một ví dụ minh họa: “Giả sử bạn sắp phải tham dự một buổi tiệc gia đình đầy căng thẳng, và bạn rất muốn người yêu đi cùng để giúp mình cảm thấy vững vàng hơn. Bạn có thể nói thẳng thắn: ‘Anh biết không, buổi tiệc này sẽ rất mệt với em. Em thật sự muốn anh đi cùng, anh sẽ là điểm tựa lớn cho em. Liệu anh có thể sắp xếp thời gian để đi với em không?’”
Tình yêu bền vững được nuôi dưỡng bằng ba kỹ năng cốt lõi, và ai cũng có thể học được, dù sớm hay muộn
Dĩ nhiên, sự sẻ chia không chỉ dừng lại ở việc bày tỏ nhu cầu của bản thân – nó còn là sự sẵn sàng đáp ứng nhu cầu của người kia. “Giả sử bạn biết người yêu mình rất thích đi tập gym vào mỗi sáng sớm, điều đó khiến họ cảm thấy khỏe khoắn và tích cực hơn suốt cả ngày,” Davila nói. “Sự sẻ chia sẽ giúp bạn đủ rộng lượng để ủng hộ họ, dù trong lòng bạn lại chỉ mong họ nằm yên bên mình thêm chút nữa.”
“Sẻ chia cũng giúp bạn cân nhắc đến nhu cầu của cả hai khi đưa ra quyết định liên quan đến mối quan hệ,” bà nói thêm. “Ví dụ, bạn nhận được một lời mời công việc tuyệt vời và rất muốn nhận lấy. Nhưng bạn cũng biết rằng điều đó đồng nghĩa với việc bạn sẽ bận rộn hơn, và thời gian bên nhau, điều rất quan trọng với cả hai, có thể bị ảnh hưởng. Với một tư duy sẻ chia, bạn có thể nói rằng: ‘Anh biết không, em thật sự muốn nhận công việc này, nó rất có ý nghĩa với em. Nhưng em cũng lo là mình sẽ ít thời gian cho nhau hơn. Nếu em hứa sẽ giữ lại một khoảng thời gian riêng cho hai đứa mình, thì anh có đồng ý để em nhận công việc này không?’”
Kỹ năng thứ ba, cũng là kỹ năng cuối cùng, chính là điều hòa cảm xúc.
“Điều hòa cảm xúc là khả năng điều chỉnh cảm xúc của bản thân trước những điều xảy ra trong mối quan hệ,” Davila giải thích. “Khi làm chủ được cảm xúc, bạn sẽ giữ được sự bình tĩnh và nhìn mọi chuyện với một góc nhìn toàn cảnh hơn.”
Kỹ năng này giúp bạn ứng phó với những phút giây dễ khiến ta mất kiểm soát, khi lo lắng, bốc đồng, hoặc tưởng tượng tiêu cực. Davila lấy ví dụ: bạn đang đợi tin nhắn hồi âm từ người yêu. Tin nhắn mãi không đến. Bạn bắt đầu bồn chồn, cứ vài giây lại mở điện thoại kiểm tra. Nhưng nếu biết điều hòa cảm xúc, bạn có thể tự nhủ: “Thôi nào, bình tĩnh đi, tin nhắn sẽ đến thôi. Không cần phải kiểm tra hoài như thế. Giờ mình sẽ cất điện thoại và tập trung vào việc mình đang làm.”
Khả năng này không chỉ cần trong tình yêu mà còn quan trọng trong mọi mối quan hệ, kể cả tình bạn hay gia đình, vì nó giúp ta chịu đựng được cảm xúc khó chịu mà không đánh mất lòng tự trọng hay nhu cầu chính đáng của bản thân.
Ba kỹ năng này, thấu hiểu, sẻ chia và điều hòa cảm xúc, là nền tảng cho một mối quan hệ lành mạnh.
Davila kể một câu chuyện đơn giản nhưng rất điển hình: Một người phụ nữ được bạn trai hỏi muốn gì trong ngày sinh nhật. Cô đáp rằng mình không cần gì cả. Và rồi anh… không tặng gì thật.
Cô nổi giận, và hai người to tiếng. Vì sao lại như vậy? Vì cô thật ra vẫn muốn được tặng quà, chỉ là không muốn nói ra. Cô mong anh sẽ “tự biết”. Đó là kỳ vọng rằng người kia có thể đọc được suy nghĩ của mình, một mong muốn vô lý và luôn dẫn đến thất vọng.
“Nếu cô ấy áp dụng được những kỹ năng này, mọi chuyện đã khác,” Davila phân tích. “Sự thấu hiểu sẽ giúp cô nhận ra điều thật sự nằm trong lòng mình, rằng cô có mong đợi một món quà, và nếu không có thì cô sẽ buồn. Sự thấu hiểu cũng sẽ giúp cô nhìn ra rằng bạn trai là người sống rất lý trí, thường hiểu mọi điều một cách rất đen trắng. Sẻ chia sẽ giúp cô bày tỏ mong muốn ấy một cách rõ ràng và chân thành. Và điều hòa cảm xúc sẽ giúp cô vượt qua cảm giác lo lắng, như sợ bị đánh giá là đòi hỏi, hoặc cảm giác tội lỗi vì cả hai đang tiết kiệm cho chuyến du lịch sắp tới.”
“Nếu cô ấy nói: ‘Anh biết không, em thật sự thích sợi dây chuyền mà mình xem hôm trước, nó cũng không đắt lắm. Dù mình đang tiết kiệm, nhưng em vẫn muốn có nó làm quà sinh nhật,’ thì anh ấy chắc chắn sẽ mua tặng cô. Cô ấy sẽ cảm thấy được trân trọng, còn anh ấy cũng vui vì làm được điều gì đó khiến cô hạnh phúc. Hai người sẽ cảm thấy gắn bó hơn. Cả chuyện sinh nhật đã có thể trở thành một kỷ niệm đẹp, thay vì một cuộc cãi vã.”
Nghe thì có vẻ như “năng lực yêu đương” là điều gì đó phức tạp và cần cố gắng, nhưng thật ra nó mang lại rất nhiều lợi ích.
Theo Davila, một nghiên cứu với các bé gái 13–14 tuổi cho thấy những em có năng lực yêu đương cao hơn cảm thấy thoải mái hơn trong các mối quan hệ, ít lo lắng bị từ chối và có sức khỏe tinh thần tốt hơn. Còn ở độ tuổi 18–25, những người có năng lực yêu đương cao hơn cảm thấy an toàn hơn trong chuyện tình cảm, đưa ra những quyết định khôn ngoan hơn, biết cách xin và trao đi sự hỗ trợ, sẵn sàng thể hiện nhu cầu và đón nhận điều người khác cho đi.
Chưa bao giờ là quá muộn để học cách yêu thương một cách lành mạnh. Và cũng chưa bao giờ là quá sớm để dạy cho những người trẻ xung quanh ta ba kỹ năng quý giá này, để các bạn biết cách yêu, cách sống và cách gìn giữ những mối quan hệ hạnh phúc, bền lâu.
Nguồn: The 3 core skills that every person needs for healthy romantic relationships
Theo tamlyhoctoipham.com