NHỮNG ĐIỂM CHÍNH
- Khó tiếp nhận phê bình thường bắt nguồn từ sự thiếu thốn cảm xúc thời thơ ấu.
- Thiếu hiểu biết về bản thân và thiếu lòng trắc ẩn với chính mình khiến góp ý trở nên đe doạ.
- Cảm xúc không được quản lý có thể khiến xấu hổ hoặc giận dữ lấn át khi bị góp ý.
- Học cách thấu hiểu và quản lý cảm xúc sẽ giúp bạn phản hồi phê bình một cách vững vàng hơn.
Scott
“Scott này, đôi khi ở các buổi tiệc, em thấy không thoải mái lắm khi anh kể chuyện quá to. Em biết anh không cố ý đâu, nhưng điều đó làm em ngại. Anh có thể thử nói nhỏ lại được không?” Andrea nói với chồng mình.
Ngay lập tức, mặt Scott đỏ bừng. Anh cảm thấy một cơn sóng cảm xúc trộn lẫn giữa choáng váng, giận dữ và tổn thương. “A-a-a—,” anh lắp bắp. Rồi anh lao xuống cầu thang, chạy thẳng vào tầng hầm và sầm mạnh cánh cửa. Dưới đó, anh mở nhạc thật to và bắt đầu nâng tạ trong cơn tức tối.
Rebecca
“Vậy là sau khi nói với em tất cả những điểm mạnh tuyệt vời em mang lại cho công việc, Rebecca, có một điều chị muốn em cố gắng cải thiện trong năm tới,” người quản lý nói khi cả hai bàn về bản đánh giá công việc sau 6 tháng của Rebecca. “Chị muốn em tập trung hơn vào việc đưa ra phản hồi rõ ràng cho những nhân viên dưới quyền em về hiệu suất làm việc của họ.”
Khi người quản lý giải thích rằng Rebecca chưa đủ thẳng thắn, chưa tạo đủ áp lực để thử thách nhân viên, tầm nhìn của Rebecca gần như tối sầm lại. Dòng suy nghĩ trong đầu cô xoáy nhanh đến mức cô hầu như không còn nghe thấy những gì sếp nói tiếp theo.
“Sao bà ấy có thể nói vậy chứ?! Mới hôm qua mình còn góp ý cho người khác mà. Bà ấy chẳng hiểu gì cả. Mình sẽ bắt đầu tìm việc mới.”
Bạn có thấy mình giống Scott hay Rebecca không? Có phải bạn đặc biệt khó chịu khi nghe những nhận xét tiêu cực về bản thân, hành động hay năng lực của mình, ngay cả khi những lời đó đến từ người mà sâu thẳm trong bạn biết rằng họ thực lòng muốn tốt cho bạn?
Source: Stock Adobe/ pathdoc
Vì sao nhiều người phản ứng kém trước phê bình
1. Thiếu hiểu biết về bản thân
Bạn hiểu rõ bản thân đến mức nào?
Bạn có biết điểm mạnh và điểm yếu của mình không, tài năng và những khó khăn, sở thích và xu hướng? Bạn muốn gì? Bạn thích điều gì? Và vì sao?
Khi bạn không hiểu mình đủ sâu và đủ rõ, bạn sẽ trở nên rất dễ tổn thương trước ý kiến của người khác. Bạn cũng sẽ không có gì để tựa vào khi cần. Nếu bạn hiểu bản thân mình hơn, thì khi vợ bạn đưa ra một lời góp ý cụ thể, điều đó không sao cả. Bởi bạn biết mình còn rất nhiều điểm mạnh khác khiến bạn là một con người đủ tốt, ngay cả khi bạn mắc sai lầm.
Nếu Scott có đủ hiểu biết về bản thân, anh vẫn sẽ thấy hơi đau lòng trước lời nói của Andrea, nhưng anh có thể suy nghĩ thấu đáo hơn và nhận ra rằng mọi người thường yêu mến mình, rằng anh có khiếu hài hước tự nhiên, và rằng sự không thoải mái của Andrea phần nào phản ánh những giới hạn của chính cô ấy hơn là của anh. Khi đó anh có thể nói:
“À, được rồi Andrea. Anh sẽ để ý hơn.”
2. Thiếu lòng trắc ẩn với chính mình
Ai rồi cũng mắc sai lầm, không có ngoại lệ. Điều quan trọng là ta làm gì với những sai lầm đó. Khi bạn có lòng trắc ẩn với bản thân, sẽ có một tiếng nói bên trong giúp bạn suy nghĩ về lời phê bình, nhận trách nhiệm về sai sót của mình, đồng thời vẫn dịu dàng với chính sự mong manh rất người của mình. Tôi gọi đó là Tiếng Nói Của Trách Nhiệm Dịu Dàng. Nó xuất hiện khi bạn bị phê bình và nhẹ nhàng dẫn bạn đi qua tình huống ấy.
Nếu Rebecca có Tiếng Nói Của Trách Nhiệm Dịu Dàng, thay vì nghĩ đến chuyện tìm việc mới, cô có thể đã nghĩ: “Được rồi, sếp nghĩ rằng mình chưa đưa ra phản hồi tiêu cực đủ rõ cho nhân viên. Đúng là mình luôn gặp khó khăn khi nói những điều khó nghe. Dù mình đã cố gắng, có lẽ mình cần cố gắng nhiều hơn nữa. Kỹ năng giao tiếp tổng thể của mình vẫn tốt. Mình có thể dựa vào đó để cải thiện. Đây sẽ là một quá trình.”
3. Khó khăn trong việc quản lý cảm xúc
Scott và Rebecca có chung một điểm yếu: khi nhận phê bình, cả hai đều bị cảm xúc tràn ngập đến mức tạm thời bất lực. Cả hai ngay lập tức cảm thấy xấu hổ lẫn tức giận, nhưng không biết phải làm gì với những cảm xúc đó. Họ không có kỹ năng để nhận ra mình đang cảm thấy gì, gọi tên cảm xúc ấy, hay quản lý chúng đủ để tiếp tục một cuộc trò chuyện.
4. Thiếu tính quyết đoán
Quyết đoán là một kỹ năng. Đó là khả năng nói ra sự thật của mình theo cách mà người khác có thể lắng nghe. Để làm được điều đó, trước tiên bạn phải biết mình đang cảm thấy gì và biết cách quản lý những cảm xúc ấy, như đã nói ở mục số 3.
Khi bạn nhận thức được cơn giận của mình, bạn có thể lắng nghe thông điệp mà nó mang theo. Có thể nó đang nhắc bạn cần lên tiếng và tự bảo vệ mình, và điều đó rất đáng để lắng nghe. Nếu Scott có kỹ năng quyết đoán, anh có thể nói với Andrea: “Ở buổi tiệc lúc đó ai cũng nói to, và anh không nghĩ mình to hơn người khác.” Andrea khi ấy cũng sẽ nói ra sự thật của cô. Hai người có thể đối thoại qua lại, từ đó hiểu nhau hơn, lắng nghe nhau hơn, và có lẽ xây dựng được một sự thấu hiểu chung nào đó.
Vai trò của sự thiếu thốn cảm xúc thời thơ ấu
Bốn đặc điểm trên đều là dấu vết của một trải nghiệm chung trong thời thơ ấu. Thực chất, chúng chính là “dấu chân” của sự thiếu thốn cảm xúc khi còn nhỏ. Lớn lên trong một gia đình không chú ý đến cảm xúc của các thành viên (đó chính là định nghĩa của thiếu thốn cảm xúc thời thơ ấu) khiến đứa trẻ bước vào đời trưởng thành trong tình trạng thiếu hụt những kỹ năng sống thiết yếu.
Làm sao bạn có thể hiểu mình là ai khi phần sâu thẳm nhất của con người bạn, cảm xúc của bạn, lại bị cha mẹ phớt lờ trong suốt quá trình nuôi dạy? Làm sao bạn có thể có lòng trắc ẩn với chính mình khi cha mẹ chưa từng biết cách dành cho bạn sự cảm thông và thấu hiểu? Làm sao bạn học cách quản lý cảm xúc khi cảm xúc của bạn từng bị bỏ qua trong ngôi nhà tuổi thơ? Làm sao bạn biết cách nói ra sự thật của mình khi, lúc còn nhỏ, sự thật ấy không được coi trọng hay chấp nhận?
Làm sao để phản ứng tốt hơn trước phê bình
Trước khi bạn nghĩ rằng mọi thứ đã quá muộn, tôi muốn khẳng định với bạn rằng: hoàn toàn không phải vậy. Bạn có thể bắt đầu học cách nhìn phê bình theo một cách mới, như một ý kiến, có thể đúng hoặc không, có thể hữu ích hoặc không đối với bạn. Bạn có thể nhận ra rằng phê bình thường là một con đường giá trị giúp bạn trở nên mạnh mẽ và tốt đẹp hơn. Bạn cũng có thể bắt đầu lắng nghe và chú ý nhiều hơn đến nguồn sức mạnh, ý nghĩa, kết nối, sự công nhận và định hướng sâu sắc nhất mà bạn luôn có sẵn, chính là cảm xúc của bạn.
Tác giả: Jonice Webb, Ph.D
Bà là tác giả cuốn sách tội phạm học Lấp đầy trống rỗng - Chữa Lành Tổn Thương Cảm Xúc Thời Thơ Ấu
https://s.shopee.vn/3fwVnOVA3t
Nguồn: 4 Reasons Why Some People Can't Take Criticism | Psychology Today
Theo tamlyhoctoipham.com