NHỮNG ĐIỂM CỐT LÕI
- Chúng ta thường tìm cách tác động đến cảm xúc của người khác như một cách để chở che, gắn kết và cũng là để tìm kiếm sự đồng điệu, trợ giúp từ họ.
- Có rất nhiều cách thức khác nhau để chạm vào thế giới cảm xúc của một người qua từng nấc thang tâm lý.
- Một số phương pháp giúp đánh lạc hướng tâm trí khỏi những nỗi buồn bằng lời ngợi ca chân thành, một sự bận rộn dịu dàng hay một nụ cười hóm hỉnh.
- Một số phương pháp khác lại chọn cách đối diện trực tiếp để chuyển hóa cảm xúc thông qua việc lắng nghe lời trút bầu tâm sự, tiếp thêm động lực hay cùng nhau sẻ chia lý trí.
Trong guồng quay giao tiếp mỗi ngày, chúng ta vẫn luôn thầm lặng nâng niu và xoa dịu những xúc cảm của người xung quanh. Ta làm điều đó vì sự quan tâm chân thành, vì muốn nhìn thấy họ được bình yên, và vì khát khao vun đắp cho những mối duyên tình thêm bền chặt. Sâu thẳm hơn, việc sưởi ấm lòng người cũng là một cách tự nhiên để ta gửi gắm ước mong được họ thấu hiểu và ôm ấp lại những khoảng lặng trong lòng mình.
Chính vì thế, những cách thức mà ta chọn để sưởi ấm hay xoa dịu tâm hồn người khác (trong tâm lý học gọi là Chiến lược Chủ động Điều chỉnh Cảm xúc Tương tác) chính là chiếc chìa khóa vạn năng quyết định sự trọn vẹn trong mọi mối quan hệ, từ công việc cho đến cuộc sống lứa đôi. Thật may mắn khi những nghiên cứu trong một vài thập kỷ gần đây đã bắt đầu vén màn những bí mật diệu kỳ của nghệ thuật "thuyết phục bằng con tim" này. Ngay dưới đây, chúng ta sẽ cùng khám phá những lối đi nhỏ để giúp những cuộc gặp gỡ trong đời trở nên ấm áp hơn, bằng cách thắp lên những tia nắng hạnh phúc trong lòng người khác!
Phân loại các chiến lược điều chỉnh cảm xúc
Trong một nghiên cứu nền tảng được công bố vào năm 2009, bộ ba nhà tâm lý học Niven, Totterdell và Holman đã dành nhiều tâm huyết để thu thập và phân loại các phương pháp điều chỉnh cảm xúc tương tác. Những chất liệu thực tế này được chắt lọc từ muôn vàn góc cạnh của cuộc sống: từ cách chúng ta quản trị cảm xúc, chăm sóc lẫn nhau, cho đến những điểm tựa tinh thần và sự thấu cảm giữa người với người. Nhóm nghiên cứu cũng đã thực hiện ba khảo sát chuyên sâu, lắng nghe những chia sẻ chân thực của người tham gia về cách họ sưởi ấm hay xoa dịu trái tim của một ai đó.
Sau quá trình đồng hành ấy, họ đã gom nhặt được 955 câu chuyện thực tế về cách con người tác động đến cảm xúc của nhau, từ đó rải chúng vào từng ngăn ngăn nắp. Ở tầng sâu nhất, các phương pháp này được chia thành hai ngả đường hoàn toàn đối lập: nâng đỡ cảm xúc (Làm dịu) và dìm nén cảm xúc (Làm tệ đi). Đi sâu vào lối đi của sự nâng đỡ và chữa lành, các chuyên gia tiếp tục chia thành hai nhóm lớn và sáu nhánh nhỏ. Đầu tiên chính là Nhóm Đánh Lạc Hướng (Chấp Nhận), những cách thức khéo léo dẫn lối tâm trí một người rời xa nỗi buồn và hoàn cảnh hiện tại, như một liều thuốc xoa dịu gián tiếp. Nhóm này được chia thành ba nhánh nhỏ dịu dàng:
Trao gửi giá trị: Đây là cách bạn hướng dòng cảm xúc của họ về phía chính bạn để thắp sáng lại tâm trạng của họ. Đó là khi bạn dành trọn thời gian bên họ, lặng yên đồng hành, thốt lên lời trân trọng, và sưởi ấm họ bằng cảm giác được che chở, yêu thương như một điều đặc biệt nhất trên đời.
Mở lối tâm trí: Những phương thức này giúp chuyển hướng nỗi lòng của họ vào các hoạt động kết nối xã hội để tìm lại sự cân bằng. Đó là lúc bạn tự tay lên lịch cho những buổi hẹn hò, dắt họ đi trốn khỏi thực tại, mời họ đến những buổi tiệc vui, hay đơn giản là cho họ thấy thế giới này vẫn còn rất nhiều vòng tay ấm áp đang chờ đón họ.
Gieo mầm tiếng cười: Đây là nghệ thuật làm bừng sáng tâm hồn họ bằng những niềm vui và nụ cười giòn tan. Bạn có thể bày những trò nghịch ngợm đáng yêu, cùng nhau tìm kiếm một điều hài hước để cười vang, gửi cho họ những dòng tin nhắn hóm hỉnh, hay gom góp mọi sự duyên dáng của mình để mang lại cho họ một khoảng trời thư thái.
Nhóm Đồng Hành Tích Cực: những phương thức dịu dàng giúp một người dũng cảm nhìn sâu vào thế giới cảm xúc và hoàn cảnh của chính mình, từ đó tự tay sắp xếp lại những ngổn ngang trong tâm trí một cách trực diện nhất. Lối đi này được chia thành ba nhánh nhỏ tựa như những nấc thang chữa lành:
Chung tay gỡ rối: Những cách thức này chọn cách cùng họ đối diện với gốc rễ của nỗi đau, tạo không gian an toàn để họ được trút bỏ và xoa dịu những dồn nén trong lòng. Đó là khi bạn tạm gác lại mọi bận rộn để dành trọn vẹn thời gian bên họ, kiên nhẫn lắng nghe, để họ được tự do trải lòng, rồi đáp lại bằng tất cả sự thấu cảm và chở che của một bờ vai vững chãi.
Khơi nguồn nội lực: Phương pháp này hướng tâm trí họ về những giá trị tốt đẹp của chính bản thân họ, nhằm thắp lên niềm tin vào năng lực và giá trị tự thân đang tạm bị lu mờ. Đó là lúc bạn dịu dàng nhắc cho họ nhớ về những nét đẹp riêng biệt chỉ họ mới có, khơi lại những ký ức tự hào về những thành tựu họ từng đạt được, dành cho họ lời ngợi ca chân thành, và gửi gắm một niềm tin son sắt rằng họ chắc chắn sẽ mạnh mẽ bước qua giông bão lần này.
Định hướng tư duy: Đây là nghệ thuật sẻ chia những góc nhìn và lời khuyên ấm áp, giúp họ chuyển hóa thế giới quan sang một lăng kính tươi sáng, lạc quan hơn. Bạn có thể giúp họ nhìn nhận lại biến cố một cách khách quan và nhẹ nhàng nhất, thấu hiểu cho những suy lý của họ, chỉ ra những cơ hội mới đang ẩn giấu, hay giúp họ nhận ra xung quanh vẫn luôn có những điểm tựa yêu thương sẵn sàng nâng đỡ họ bất cứ lúc nào.
Hành trình từng bước nâng đỡ tâm hồn
Như đã sẻ chia ở trên, mỗi phương pháp trong số sáu bí quyết đều mang một quyền năng riêng biệt để sưởi ấm tâm trạng của một ai đó. Về cơ bản, bạn có thể lắng nghe trực giác của mình để lựa chọn: hoặc là tạm thời dẫn lối tâm trí họ rời xa nỗi buồn (đánh lạc hướng), hoặc là cùng họ can đảm đối diện (đồng hành trực diện). Từ ngã rẽ đó, bạn sẽ chọn ra một nhánh nhỏ mà bản thân cảm thấy tự nhiên nhất khi thực hiện, hoặc phù hợp nhất với hoàn cảnh mà người ấy đang trải qua.
Tuy nhiên, từ những trải nghiệm thực tế của tôi, chúng ta hoàn toàn có thể hòa quyện các phương pháp này thành một hành trình ba bước nhịp nhàng. Ở mỗi bước đi, sự "đánh lạc hướng" và "đồng hành" sẽ được lồng ghép đôi đôi, tạo nên một thế cân bằng hoàn hảo cho dòng cảm xúc của đối phương. Bằng cách ấy, khi họ vô tình cuốn theo những điều tản mác bên ngoài, bạn có thể nhẹ nhàng kéo họ về với thực tại; và khi sự đối diện trở nên quá nghẹn ngào, căng thẳng, bạn lại có thể giúp họ lánh tạm vào một khoảng lặng bình yên để nghỉ ngơi. Cụ thể hơn, hành trình cân bằng ấy sẽ được dệt nên qua các bước sau:
- Thấu Hiểu và Sẻ Chia: Bước đi đầu tiên này là sự hòa quyện giữa việc tôn vinh giá trị của đối phương để giúp họ chấp nhận tiếng lòng của chính mình, đồng thời mở ra một không gian gỡ rối để họ được tự do trút bỏ những dồn nén ấy. Cả hai quá trình này đều đòi hỏi bạn phải thực sự dành thời gian, lắng nghe bằng cả con tim và biểu lộ sự quan tâm chân thành. Từ điểm tựa đó, bước đi này sẽ trở thành một nốt nhạc nhịp nhàng, một bên là bạn sẻ chia rằng họ trân quý biết bao, một bên là bạn để họ được tự do bộc lộ và gọi tên những xúc cảm tiêu cực về nỗi niềm họ đang dang dở. Điều này giúp xây dựng một sợi dây gắn kết và thấu cảm sâu sắc qua những liệu pháp thuộc về mối quan hệ (sự chân thành, lòng trắc ẩn, và hơi ấm tình người) cùng những liệu pháp thuộc về hành vi (sự chú tâm, năng lượng tích cực, và sự hòa hợp nhịp điệu). Nó cũng như một sự vỗ về và phần thưởng ngọt ngào dành tặng họ bằng tình yêu thương cùng sự trân trọng, từ đó nâng đỡ tâm trạng và sưởi ấm những hành vi của họ.
- Chuyển Hướng và Khơi Nguồn: Nếu những áng mây xám xịt vẫn chưa chịu tan đi, bước tiếp theo sẽ là sự kết hợp giữa việc khéo léo dẫn lối tâm trí họ rời xa trạng thái u uất, đồng thời khơi nguồn nội lực để tôn vinh những nét đẹp ngời sáng ở con người họ. Nói một cách giản dị, đây là lúc bạn khích lệ họ bước ra ngoài thế giới, kết nối lại với mọi người, tìm kiếm những niềm vui nho nhỏ, và được nhắc nhở rằng họ luôn xứng đáng được yêu thương và trân trọng. Phương pháp này vận hành bằng cách dệt nên một cảm giác thuộc về và hòa hợp với vạn vật xung quanh, đồng thời thúc đẩy quá trình tự thấu hiểu và trân quý bản thân bên trong họ. Khi những dòng chảy ấy gặp nhau, chúng sẽ giúp đối phương thắp lên những kỳ vọng tươi sáng hơn vào ngày mai, và vững vàng hơn để tin tưởng vào những bước đi của chính mình trên chặng đường phía trước.
- Chữa Lành và Định Hướng: Nếu những nỗi buồn vẫn còn vương vấn, bước cuối cùng sẽ là cùng họ định hình lại tư duy và góc nhìn về chính ngọn nguồn tạo nên giông bão trong lòng. Ở đây, bạn có thể dùng những nụ cười hóm hỉnh để mang lại sự thư thái, làm dịu đi sự căng thẳng và mở lối cho những góc nhìn mới mẻ. Những lăng kính hài hước đầy nhẹ nhàng ấy sẽ được cân bằng lại bằng những lời khuyên định hướng trực tiếp, cách giúp họ dũng cảm nhìn nhận một cách khách quan, cùng nhau giải quyết vấn đề và tìm kiếm những cơ hội mới. Điều này giúp họ phá vỡ chiếc kén của "định kiến thực tại" vốn đang khiến họ cảm thấy bế tắc và tù túng. Nó cũng giúp họ vượt qua tâm lý chỉ nhìn vào những mất mát, để khơi dậy một tư duy sáng suốt, mạch lạc cần có cho những quyết định đúng đắn. Một tâm trí được khai sáng và nhẹ nhõm như thế thường chính là cú chạm cuối cùng để nâng cánh cho tâm trạng của họ bay lên.
Tác giả: Jeremy S. Nicholson, M.A., M.S.W., Ph.D.
References
Niven, K., Totterdell, P., & Holman, D. (2009). A classification of controlled interpersonal affect regulation strategies. Emotion, 9(4), 498–509. https://doi.org/10.1037/a0015962
Nguồn: 6 Strategies to Positively Influence Other People’s Emotions | Psychology Today
Theo tamlyhoctoipham.com