NHỮNG ĐIỂM CHÍNH
- Việc “săn cắp tình yêu” tức lôi kéo người đã có đôi, là hành động quá rủi ro với một số người, nhưng lại là chiến lược hiệu quả với người khác.
- Nghiên cứu cho thấy khoảng 10 đến 20% các mối quan hệ mới bắt đầu từ việc bị người khác “cướp mất.”
- Những người đi “săn cắp tình yêu” thường có xu hướng tự luyến cao, thiếu thủy chung, hướng ngoại và ưa khám phá những điều mới lạ.
Săn cắp tình yêu là gì?
Săn cắp tình yêu là hành vi cố tình thu hút, quyến rũ hoặc cám dỗ một người đã có người yêu hay vợ/chồng. Hành vi này có thể xuất hiện dưới nhiều hình thức, từ sự ve vãn tinh tế, thao túng cảm xúc, cho đến những hành động thẳng thừng nhằm phá vỡ mối quan hệ hiện tại. Những người đi “săn” thường biết cách lợi dụng điểm yếu hoặc sự bất mãn trong mối quan hệ của đối phương, từ đó tăng cơ hội thành công cho mình.
Source: Cottonbro Studios/Pexels
Có bao nhiêu mối tình bắt đầu theo cách này?
Các nghiên cứu tâm lý cho thấy khoảng 10 đến 20% các mối quan hệ dị tính mới được hình thành nhờ hành vi “săn cắp tình yêu.” Một nghiên cứu ghi nhận rằng từ 10 đến 15% những người đang yêu cho biết mối quan hệ hiện tại của họ bắt đầu từ việc… giật người yêu của người khác. Một khảo sát khác trên nhóm sinh viên đại học cho thấy có đến 20% đang trong một mối quan hệ từng bắt đầu bằng hành vi như vậy.
Một câu hỏi thường gặp trong các nghiên cứu dạng này là: “Bạn đã bao giờ cố gắng thu hút một người đang yêu người khác để họ yêu bạn chưa?” Những người từng “săn cắp tình yêu” thường không ngần ngại trả lời “Có.”
Họ là ai?
Nghiên cứu chỉ ra rằng những người thường xuyên “săn cắp tình yêu” và cả những người dễ bị “săn” có một vài đặc điểm chung. Có mối liên hệ rõ ràng giữa tính ái kỷ, sự không chung thủy, quan hệ tình dục không ràng buộc, và hành vi “săn cắp tình yêu.” Những phát hiện này không chỉ xuất hiện ở các quốc gia phát triển mà còn được quan sát trên phạm vi toàn cầu.
Dưới sự dẫn dắt của David Schmitt, nhóm nghiên cứu International Sexuality Description Project-2 đã đo lường mức độ ái kỷ của 30.000 người tại hơn 50 quốc gia, trải khắp 11 khu vực thế giới, bao gồm cả Châu Phi, Đông Nam Á, Nam Âu và Trung Đông. Kết quả cho thấy, tính ái kỷ có mối liên hệ mật thiết với chiến lược tình dục ở nhiều nền văn hóa khác nhau.
So với người bình thường, những người từng “săn cắp tình yêu” thường có xu hướng:
- Ái kỷ cao
- Không chung thủy
- Thoải mái trong quan hệ tình dục không ràng buộc
- Sở hữu hai nét tính cách nổi bật liên quan đến tình dục: hướng ngoại và ham trải nghiệm.
Ái kỷ là gì?
Ái kỷ là một đặc điểm tâm lý thể hiện qua sự đề cao bản thân quá mức, thiếu thấu cảm, và khó chấp nhận phê bình.
Ái kỷ tồn tại dưới hai dạng:
- Rối loạn nhân cách ái kỷ (Narcissistic Personality Disorder – NPD): được chẩn đoán theo Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần (DSM)
- Tự luyến cận lâm sàng: người thể hiện rõ nét hành vi ái kỷ nhưng chưa đủ tiêu chuẩn để chẩn đoán NPD
Dù ở dạng nào, những người có xu hướng tự luyến cũng có khả năng trải nghiệm hành vi “săn cắp tình yêu” cao hơn hẳn so với người không tự luyến.
Chỉ những chuyên gia được cấp phép hành nghề mới có thể chẩn đoán rối loạn nhân cách ái kỷ (NPD), nhưng mức độ ái kỷ dưới ngưỡng bệnh lý vẫn có thể được đo lường thông qua nhiều công cụ tự đánh giá. Một trong những thước đo phổ biến nhất hiện nay là Bảng Kiểm Nhân Cách Ái Kỷ (Narcissistic Personality Inventory – NPI), đánh giá những biểu hiện ái kỷ không lâm sàng thông qua bảy khía cạnh khác nhau, bao gồm sự phù phiếm, quyền lực và xu hướng phô trương bản thân. Nhiều nghiên cứu trước đây đã phát hiện mối liên hệ giữa điểm số NPI và những biểu hiện hành vi của chiến lược hẹn hò ngắn hạn, cụ thể là ngoại tình, tình dục không ràng buộc và hành vi “săn cắp” bạn đời của người khác.
Ngoại tình.
Những người có hành vi ngoại tình trong hôn nhân thường có mức độ ái kỷ cao hơn một cách đáng kể. Trong nghiên cứu này, những người được xem là "trung thành" là những người đã kết hôn hơn một năm và báo cáo không có bất kỳ bạn tình ngoài hôn nhân nào. Tỷ lệ người tự nhận là “không chung thủy” có sự khác biệt rõ rệt giữa các khu vực trên thế giới — 26% ở Bắc Mỹ, 8% ở Trung và Nam Mỹ, 27% ở Châu Phi và chỉ 5% ở Đông Á.
Tình dục không ràng buộc.
Những người có xu hướng tình dục không ràng buộc là những người sẵn sàng quan hệ mà không cần có cam kết tình cảm lâu dài. Thang đo Định Hướng Tình Dục Không Ràng Buộc (Sociosexuality Orientation Inventory – SOI) được xây dựng nhằm đo lường các hành vi thể hiện lối sống tình ái ngắn hạn, chẳng hạn như quan hệ một đêm, có nhiều bạn tình trong quá khứ, hay mong muốn được quan hệ một lần duy nhất với người khác.
Giải mã hành vi “săn cắp” bạn đời
Lý thuyết đa chiến lược
Lý thuyết đa chiến lược (Strategic Pluralism Theory – SPT) mang đến một khung lý thuyết giúp lý giải những động lực đa dạng đằng sau hành vi "săn cắp" bạn đời. Theo lý thuyết này, một số người có thể chọn con đường “săn cắp” như một chiến thuật thay thế cho cách tiếp cận truyền thống, đặc biệt trong những môi trường mà cơ hội tìm bạn đời hạn chế hoặc khi lợi ích tiềm năng vượt trội so với cái giá phải trả. Hành vi này có thể được nhìn nhận như một phần trong chiến lược yêu đương ngắn hạn, khi con người ưu tiên những kết quả sinh sản trước mắt thay vì gắn bó lâu dài.
Góc nhìn tiến hóa
Từ góc độ tiến hóa, hành vi “săn cắp” bạn đời có thể được xem như một cách để tối đa hóa thành công sinh sản, thông qua việc tận dụng những cơ hội giao phối đã có sẵn. Trong môi trường nguyên thủy nơi tài nguyên khan hiếm và cạnh tranh khốc liệt, việc chủ động theo đuổi bạn đời của người khác có thể mang lại lợi thế sinh học giúp bảo tồn và truyền lại bộ gene. Vì thế, hành vi này có thể được hiểu như một phản ứng thích nghi với áp lực tiến hóa nhằm đảm bảo cơ hội sinh tồn và sinh sản.
Cơ chế tâm lý
Những yếu tố tâm lý đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy hành vi “săn cắp” bạn đời. Các nghiên cứu cho thấy những người theo đuổi đối tượng đã có người yêu hoặc đang trong mối quan hệ thường mang đặc điểm của sự ái kỷ, chủ nghĩa cơ hội kiểu Machiavelli (tức xu hướng thao túng để đạt lợi ích cá nhân), và thiếu đồng cảm. Họ thường sử dụng chiến thuật tinh vi để thu hút người mình muốn. Thêm vào đó, sự kích thích, hưng phấn khi theo đuổi một người đã thuộc về ai đó thường bắt nguồn từ tính thích mới mẻ và nhu cầu khẳng định cái tôi.
Tác động xã hội
Những gì diễn ra trong mạng lưới xã hội và nhóm bạn bè cũng ảnh hưởng lớn đến mức độ phổ biến và mức độ được chấp nhận của hành vi “săn cắp” bạn đời. Các chuẩn mực văn hóa, lối sống cộng đồng và tác động từ bạn bè có thể định hình thái độ của mỗi người đối với sự chung thủy và ranh giới trong quan hệ yêu đương. Ngoài ra, mạng xã hội và các mối quan hệ xã hội cũng có thể tạo điều kiện để hành vi này dễ xảy ra hơn, bằng cách mở rộng khả năng tiếp cận đối tượng và củng cố niềm tin vào kiểu chiến lược yêu đương cơ hội.
Những hiểm họa của hành vi "săn cắp" người yêu
Hành vi "săn cắp" người yêu mang đến không ít hệ lụy cho cá nhân, các mối quan hệ và xã hội nói chung. Với những người trực tiếp tham gia, điều đó có thể dẫn đến cảm giác rối bời, dằn vặt, tổn thương lòng tự trọng và mất uy tín, nhất là khi hành vi này bị phát hiện hay lên án bởi người xung quanh.
Không chỉ vậy, hành vi này còn bào mòn niềm tin và sự cam kết trong các mối quan hệ hiện tại, đẩy tình yêu vào nguy cơ tan vỡ hoặc rạn nứt nghiêm trọng. Trên bình diện xã hội, hành vi “săn cắp” người yêu cũng góp phần làm suy yếu các chuẩn mực về sự chung thủy và gắn bó, từ đó làm lung lay nền tảng của chế độ một vợ một chồng vốn được xem là giá trị quan trọng trong nhiều nền văn hóa.
Lời kết
Khi con người thấu hiểu tính thích nghi của các chiến lược yêu đương và sự đa dạng trong mục tiêu sinh sản, ta sẽ có cái nhìn sâu sắc hơn về sự phức tạp của hành vi “săn cắp” bạn đời, trong bối cảnh tâm lý học tiến hóa và những tương tác xã hội đan xen. Để thật sự hiểu rõ hiện tượng này, chúng ta cần tiếp tục theo đuổi các nghiên cứu liên ngành, nhằm khám phá mối liên hệ tinh vi giữa lý thuyết đa chiến lược và hành vi “săn cắp” người yêu, đồng thời tìm ra những bài học thiết thực cho cá nhân và cộng đồng.
Tác giả: Kevin Bennett, Ph.D
Tài liệu tham khảo:
Schmitt, D. P., et al. (2004). Patterns and universals of mate poaching across 53 nations: The effects of sex, culture, and personality on romantically attracting another person’s partner. Journal of Personality and Social Psychology, 86(4), 560–584. https://doi.org/10.1037/0022-3514.86.4.560
Schmitt, D. P., & Buss, D. M. (2001). Human mate poaching: Tactics and temptations for infiltrating existing mateships. Journal of Personality and Social Psychology, 80(6), 894–917. https://doi.org/10.1037/0022-3514.80.6.894
Nguồn: Who Tries to Steal People's Partners, and Why | Psychology Today
Theo tamlyhoctoipham.com