NHỮNG ĐIỂM CHÍNH
- “Bạn phải yêu bản thân mình trước khi có thể yêu ai khác” là một câu nói kinh điển trong tâm lý học đại chúng.
- Niềm tin này có thể gây rắc rối, thậm chí tổn hại, tùy vào cách nó được hiểu.
- Các nghiên cứu cho thấy: ta không cần yêu bản thân một cách hoàn hảo mới có thể yêu hay được yêu.
“Bạn phải yêu bản thân mình trước khi có thể yêu ai khác” là một câu cửa miệng quen thuộc trong tâm lý học đại chúng. Đó là một câu nói tạo cảm giác dễ chịu, được lặp đi lặp lại trong các cuốn sách tội phạm học tự lực, văn hóa đại chúng, và tràn ngập các meme trên mạng. Ý tưởng ấy nghe thật đơn giản, dễ nhớ, và dễ tin. Nhưng liệu nó có thực sự đúng?
Câu nói ấy bắt nguồn từ đâu?
Niềm tin rằng yêu bản thân là điều kiện tiên quyết để yêu người khác không tự nhiên mà có. Nó được hình thành từ cả tâm lý học và văn hóa đại chúng, dù rất khó xác định nguồn gốc chính xác. Có người cho rằng gốc rễ của nó đến từ các triết lý phương Đông như Phật giáo và Đạo giáo, những dòng tư tưởng đề cao sự tỉnh thức và bình an nội tại như nền tảng để phát sinh lòng từ bi.
Ở phương Tây, ý tưởng này lan rộng nhờ tâm lý học nhân văn. Carl Rogers, một nhân vật chủ chốt trong lĩnh vực này, từng cho rằng sự chấp nhận bản thân và điều ông gọi là “sự công nhận tích cực vô điều kiện” là yếu tố cốt lõi để xây dựng những mối quan hệ chân thật và có ý nghĩa. (Rogers, 1957)
Làn sóng sách tội phạm học tự lực từ những năm 1970 đến 1990 càng nhấn mạnh vai trò của tình yêu bản thân trong các mối quan hệ. Những cuốn sách bán chạy như The Road Less Traveled của M. Scott Peck hay You Can Heal Your Life của Louise Hay đều cổ vũ thông điệp rằng việc chữa lành chính mình và học cách yêu bản thân là điều cần thiết để có được tình yêu và sự gắn kết. Cũng trong thời gian này, những câu như “bạn phải chăm sóc bản thân trước khi chăm sóc người khác” hay hình ảnh “đeo mặt nạ dưỡng khí cho mình trước” trở thành những ẩn dụ phổ biến cho việc thiết lập ranh giới và ưu tiên sức khỏe tinh thần.
Vài thập kỷ gần đây, câu nói ấy chính thức đi vào dòng chảy văn hóa chính thống – từ các phim tình cảm hài, chương trình trò chuyện trên truyền hình, đến mạng xã hội. Drag queen nổi tiếng RuPaul góp phần đưa câu nói này thành biểu tượng với lời chào kết quen thuộc: “Nếu bạn không thể yêu chính mình, thì làm sao bạn có thể yêu người khác được chứ?”
Image: Tonuka Stock/Shutterstock
Tác hại của nó là gì?
Câu nói này thường xuất phát từ ý tốt. Nghe qua, nó giống như một lời khuyên hợp lý. Nó tạo được sự đồng cảm vì ai cũng biết rằng sự ghét bỏ bản thân có thể làm phức tạp các mối quan hệ. Tuy nhiên, mức độ nguy hại của nó nằm ở cách ta hiểu và áp dụng.
Với những ai đang vật lộn với sự tự ti, trầm cảm hay sang chấn tâm lý, câu nói này có thể như một cú đòn tinh thần, dễ bị cảm nhận như lời đổ lỗi hoặc phủ nhận nỗi đau của họ. Nó ngầm cho rằng những rắc rối trong mối quan hệ là lỗi của chính họ vì đã không “yêu bản thân đủ nhiều,” điều này chỉ khiến họ thêm tội lỗi trong nỗi đau vốn đã nặng nề.
Câu nói ấy còn rút gọn những cảm xúc phức tạp thành một sự phân đôi sai lầm. Tình yêu không phải là câu chuyện “hoặc thế này hoặc thế kia.” Rất nhiều người vẫn có thể yêu sâu sắc, dù trong lòng họ đầy hoài nghi về chính mình. Con người vốn phức tạp, cảm xúc của chúng ta hiếm khi đi theo khuôn mẫu trật tự.
Hơn nữa, khẩu hiệu này còn góp phần củng cố một xu hướng rộng lớn hơn trong tâm lý học đại chúng: quan niệm rằng hạnh phúc chỉ có thể đạt được nếu ta tự “sửa chữa” chính mình. Tất nhiên, trưởng thành nội tâm là điều quan trọng, nhưng sự lành mạnh về mặt cảm xúc còn đến từ kết nối và sự nâng đỡ lẫn nhau chứ không chỉ từ tình yêu bản thân.
Các nghiên cứu nói gì?
Có phần sự thật ẩn sau câu khẩu hiệu ấy, nhưng không phải theo cách mà ta thường nghe. Một số nghiên cứu cho thấy những người có lòng tự trọng cao thường hài lòng hơn trong các mối quan hệ tình cảm. Nhưng điều thú vị là điều ngược lại cũng đúng: một mối quan hệ tốt đẹp có thể nâng cao lòng tự trọng. (Luciano và Orth, 2017) Điều này cho thấy: tình yêu bản thân và tình yêu đôi lứa ảnh hưởng lẫn nhau. Bạn không cần phải “yêu trọn vẹn bản thân” mới được bước vào một mối quan hệ, nhưng việc nuôi dưỡng cả hai song song lại có thể mang lại sức mạnh to lớn.
Thật ra, niềm tin rằng bạn phải hoàn hảo về mặt cảm xúc thì mới xứng đáng được yêu có thể phản tác dụng. Nghiên cứu cho thấy: việc ép buộc bản thân phải “nói những điều tích cực” trong khi lòng tự trọng đang thấp có thể khiến mọi thứ tồi tệ hơn. (Wood et al., 2009) Nó có thể làm tăng cảm giác thất bại và đẩy người ta vào cô lập nhiều hơn. Niềm tin ấy có thể khiến con người ngại tìm kiếm sự hỗ trợ hay gần gũi đúng vào lúc họ cần nhất.
Vậy nên, bạn không cần phải yêu bản thân một cách hoàn hảo mới có thể yêu hay được yêu. Vấn đề không nằm ở chỗ bạn yêu người khác trước khi yêu bản thân, mà là ở niềm tin rằng bạn không xứng đáng được yêu nếu chưa làm được điều đó.
Tài liệu tham khảo
Rogers, C. R. (1957). The necessary and sufficient conditions of therapeutic personality change. Journal of Consulting Psychology, 21(2), 95–103.
Luciano, E. C., & Orth, U. (2017). Transitions in romantic relationships and development of self-esteem. Journal of Personality and Social Psychology, 112(2), 307–328.
Wood, J. V., Perunovic, W. Q. E., & Lee, J. W. (2009). Positive self‑statements: Power for some, peril for others. Psychological Science, 20(7), 860–866.
Nguồn: Do You Really Have to Love Yourself Before You Can Love Someone Else? | Psychology Today
Theo tamlyhoctoipham.com