Tội Phạm Bài viết

Guilt-tripping: hình thức thao túng tâm lý khiến người khác có cảm giác tội lỗi -  lý giải cảm giác tâm lý sau những câu nói như “con nhà người ta” / “bạn trai nhà người ta”

 03/01/2023 6:10:24 SA |  Admin |   34 lượt xem

(toipham.net) - Cảm giác tội lỗi, cảm giác ta đã phạm sai lầm gì đó khiến ai đó tổn thương là một thứ vũ khí khá sắc bén xuyên thẳng vào cảm xúc của người khác.

Cảm giác tội lỗi, cảm giác ta đã phạm sai lầm gì đó khiến ai đó tổn thương là một thứ vũ khí khá sắc bén xuyên thẳng vào cảm xúc của người khác. Tệ hơn thế, nếu ai đó sử dụng thứ cảm giác tội lỗi đầy thống khổ này của ta nhằm mục đích muốn ta thực hiện điều họ muốn một cách gián tiếp, để giải phóng cảm giác tội lỗi ấy. Và có rất nhiều người thường sử dụng hình thức điều khiển tâm lý này đầy chuyên nghiệp.

Thế nhưng, có lẽ đây là một cách gián tiếp mà người ta rất thường hay dùng lên người khác trong cuộc sống hằng ngày nhằm đạt được mong muốn của mình, và nếu bạn đọc qua, có lẽ bạn sẽ nhận ra đây là một cách giao tiếp xuất hiện dày đặc ở tất cả các mối quan hệ từ gia đình, bạn bè, đồng nghiệp cho đến tình yêu.

Guilt-tripping, cũng như những cách thao túng tâm lý khác như “silent treatment” (sử dụng vũ khí im lặng) hay “gaslighting” (hiệu ứng thao túng tâm lý “thắp sáng đèn ga”) - đều cố tình hoặc vô tình sử dụng nhằm mục đích điều khiển hành vi của một ai đó, và guilt-tripping thao túng người khác bằng cách khiến người đó cảm thấy có lỗi, cũng như làm họ cảm nhận những cảm xúc tiêu cực. Là cách mà ai đó dùng các hình thức như chỉ trích hoặc làm xấu hổ người khác để thuyết phục người khác làm điều gì đó hoặc tuân theo yêu cầu, mong cầu của mình.

Thế nhưng, tác hại của việc lấy cảm xúc của người khác để đổi lấy cảm xúc cho chính mình có tác hại lâu dài mà nhiều “guilt tripper” không để ý đến, thậm chí là trong các mối quan hệ gia đình hay bạn bè: rằng sau mỗi lần cảm thấy tội lỗi, người nhận cảm giác này lâu dần sẽ sinh cảm giác phẫn uất, không bằng lòng hay thậm chí là oán giận với người đã khiến họ có cảm giác đó.

GUILT-TRIPPING CÓ BIỂU HIỆN NHƯ THẾ NÀO?

Có lẽ chính những người quan trọng với ta nhất mới càng khiến ta tổn thương nhất. Và guilt-tripping thường xuất hiện trong các mối quan hệ gần gũi như gia đình, bạn bè, sự nghiệp hay mối quan hệ lãng mạn. Nói cách khác, bất cứ mối quan hệ nào khiến một người bận tâm và muốn nâng niu, săn sóc người đó càng nhiều thì nơi đó có thể sẽ xuất hiện các hành vi guilt-trip.

Người ta thường sử dụng vũ khí cảm xúc khiến người khác cảm thấy tội lỗi - để thể hiện sự thất vọng hoặc khó chịu của bản thân, thường là khi có một lý do nào đó bên trong ngăn cản khiến họ không thể bộc lộ điều mà họ thực sự muốn nói, cũng như không muốn thể hiện cảm xúc thực sự của chính mình. Có thể họ sợ hãi bị bỏ rơi, họ cảm thấy bản thân không được quan trọng trong lòng người khác, họ thấy mình không có được sự chú ý mà họ muốn ở người khác,…nhưng không thể nói cho người đó biết điều đó; hoặc như sâu bên trong, họ sợ nếu như thể hiện cho người đó biết quá nhiều về cảm xúc thật - người kia sẽ chán ghét hoặc thất vọng về họ.

Ở BỐ MẸ VÀ GIA ĐÌNH

Cảm giác có lỗi là một trong nhưng cảm xúc có thể giúp một đứa trẻ học được rằng điều gì đúng và sai, từ đó giúp trẻ lớn lên lành mạnh và có sự đồng cảm, cảm thông nếu nó biết rằng nó phải có trách nhiệm với lỗi lầm. Tuy nhiên, cảm giác tội lỗi ở một đứa trẻ sẽ là một vấn đề lớn nếu người lớn cố tình làm cho nó thấy tội lỗi để yêu cầu đứa trẻ làm gì đó, hoặc nhằm mục đích đạt được mong muốn gì đó mà người lớn muốn từ đứa trẻ. Ví dụ như, khi bố mẹ muốn đứa trẻ làm gì đó giúp mình nhưng lại không nói thẳng và giải thích rõ ràng tại sao chúng nên hỗ trợ mình. Ví dụ như người mẹ muốn đứa trẻ giúp mình trông coi em nhỏ, nhưng lại dùng hình thức guilt-tripping bằng cách nói với đứa trẻ rằng sao con suốt ngày làm những chuyện khác vô bổ mà không giúp đỡ bố mẹ; sao con không nhìn xem “con nhà người ta”; họ buộc tội đứa trẻ rằng chúng không giúp họ làm việc nhà hay thậm chí là than thở và than phiền gián tiếp rằng đứa trẻ không bao giờ hiểu những nỗi khổ hay mong muốn mà bố mẹ có.

Nhiều phụ huynh thậm chí không nhận ra hành động đó gây ảnh hưởng lên tâm lý và nhận thức của đứa trẻ như thế nào - Theo nhà tư vấn lâm sàng chuyên nghiệp Lorie Kaufman nói trên tạp chí verywellfamily. “Phụ huynh dùng hình thức khiến đứa trẻ thấy tội lỗi như một phương pháp nuôi dạy con cái với mục đích nhắm vào mong muốn nghe lời của đứa trẻ” - Theo Kaufman - “Những người bố, người mẹ ấy cảm thấy hết cách hoặc vô vọng trong việc kiểm soát, điều khiển hành vi của đứa trẻ trong vài trường hợp nào đó có thể sẽ khiến chúng thấy có lỗi để có thể khiến nó thực hiện hành vi mà họ muốn, hoặc dừng việc làm những điều họ không thích”.

Thế nhưng, việc làm con cái cảm thấy tội lỗi không phải là một cách tốt để dạy dỗ con trẻ vì chúng không thực sự hiểu rằng mình đã làm gì sai, đặc biệt nếu bố mẹ không giải thích rõ ràng về vấn đề đó. Theo Kaufman Rees, trẻ em và trẻ vị thành niên có thể sẽ phản ứng với hành vi khiến mình thấy có lỗi từ bố mẹ theo 2 cách:

  1. Chúng mang theo cảm giác tủi nhục, có lỗi theo mình. Từ đó dễ dàng khiến chúng trở thành một người mong muốn đạt được sự công nhận của người khác, như một “people pleaser” chính hiệu - đánh đổi mong muốn của mình để làm hài lòng người khác.
  2. “You think I’m bad? Well, I’ll show you!” - “Bố mẹ nghĩ con tệ, con ngu ngốc, con hư hỏng á? Ổn thôi, để con cho bố mẹ xem con là người như thế nào!” - Đến lúc đó, bố mẹ càng mất đi sợi dây liên kết giữa mình và đứa trẻ bởi chúng thoát khỏi nỗi đau và cảm giác tội lỗi bằng cách trở nên bốc đồng và không muốn bị chỉ trích bởi họ nữa.

Ở những đứa trẻ liên tục cảm thấy bản thân mình có lỗi, mình làm tổn thương bố mẹ,..lớn lên sẽ rất dễ mang theo lòng tự trọng thấp. Chúng lớn lên rất nhạy cảm với sự so sánh và đặc biệt chịu tổn thương bởi áp lực đồng lứa (peer pressure) hoặc áp lực từ cuộc sống xung quanh, hoặc dễ dàng lao vào các mối quan hệ bạn bè, yêu đương khiến họ đau khổ (vì không nhận ra giá trị của bản thân). “Vũ khí nhắm vào cảm giác tội lỗi” khiến đứa trẻ tìm kiếm sự chấp nhận giá trị từ bên ngoài thay vì biết công nhận chính bản thân mình. Nó khiến đứa trẻ lớn lên và quan sát xem người khác phản ứng với hành vi của chúng như thế nào - để biết rằng điều chúng làm là đúng hay sai - thay vì tự đánh giá điều đó bởi mình.”

Những ví dụ cụ thể thường thấy khiến một người cảm thấy tội lỗi ở các mối quan hệ trong cuộc sống có thể kể đến như:

  1. Một người cố tình chỉ ra sự nỗ lực và chăm chỉ của bản thân hoặc ai đó khác họ để khiến người khác cảm thấy thất bại hay không đạt được điều gì đó. Ví dụ khá phổ biến cho cầu này có thể kể đến câu nói “con nhà người ta” mà phụ huynh thường dùng, thay vì nói rõ yêu cầu và mong muốn hoặc góp ý thẳng thắn, bố mẹ lại sử dụng sự nỗ lực và thành công của người khác nhằm khiến đứa trẻ phải soi thành quả của mình trong một tấm gương sáng khác.
  2. Trong tình huống nào đó xảy đến, một người đưa ra những lời nói châm biếm hoặc nhận xét gây hấn thụ động khiến người trong tình huống càng cảm thấy đó là lỗi của mình.
  3. Trong tình yêu, đối phương cố tình bỏ qua những điều mà người kia đã làm và chỉ chăm chăm nhìn vào vấn đề đang xảy ra.
  4. Họ sử dụng “chiến tranh lạnh” hay cố tình giữ im lặng trong tình huống đó khiến đối phương tự đoán hoặc tự thấy bản thân mình làm gì đó sai trái dù họ không biết mình đã làm sai điều gì.
  5. Họ chối bay chối biến rằng bản thân đang phát cáu, đang tức tối dù hành động của họ rõ ràng thể hiện cơn giận lớn như thế nào.
  6. Sử dụng ngôn ngữ cơ thể để thể hiện sự không hài lòng thay vì giải quyết vấn đề: họ thở dài thườn thượt, khoanh tay, đập vỡ đồ đạc hoặc gây ra những tiếng động thể hiện sự bực bội.
  7. Họ đưa ra những câu nói cố tình lôi kéo cảm xúc của đối phương như: “Liệu em/anh có nhớ anh/em đã làm …. cho em hay không?” ; “Không phải anh luôn làm những điều đó cho em hay sao?” => Nhằm mục đích khiến người khác thấy có lỗi vì đã không làm điều gì đó cho họ ở tình huống hiện tại.

“CẢM GIÁC TỘI LỖI” CỦA MỘT NGƯỜI GIÚP NGƯỜI KHÁC ĐẠT ĐƯỢC MỤC ĐÍCH NHƯ THẾ NÀO?

Một loạt các nghiên cứu tâm lý mới được thực hiện bởi Đại học Auckland và Đại Học New Hampshire đã cho ra kết quả rằng: người ta trải qua cảm giác đau đớn hơn nhiều khi nhận sự chỉ trích từ đối phương một cách cường điệu, khi đối phương phóng đại tình huống mâu thuẫn nhằm khiến họ cảm thấy có lỗi vì những điều họ đã làm. Và người kia thực sự đã thành công trong việc khiến đối phương thấy đau khổ vì phải trải qua cảm giác làm tổn thương người quan tâm và yêu thương đến mình.

Rằng khi đối phương càng thổ lộ cảm xúc mãnh liệt và dữ dội rằng họ đã bị người kia làm tổn thương như thế nào - người kia sẽ càng bị nhấn chìm trong cảm xúc tội lỗi. Và khi người ta càng thấy tội lỗi, người ta sẽ dễ dàng đưa ra những lời nói trấn an và bày tỏ mong muốn được làm người kia yên lòng bằng cách thực hiện những điều mà người kia muốn. Và đây là lúc mục đích của họ được thực hiện!

Trong tình yêu, guilt-tripping có thể biểu hiện như việc một người luôn bày tỏ quan điểm từ góc nhìn của mình và tìm cách thể hiện rằng người kia mới là người gây ra sự khó chịu mà họ cảm nhận. Họ sử dụng những từ như “em/anh CHƯA BAO GIỜ làm gì đó…” hay “anh/em LUÔN LUÔN làm gì đó cho em/anh…” hay họ sử dụng những cách nói châm biếm hay đía đểu lên người kia. Đối với họ, việc sử dụng những câu như “đó là chuyện của em, không phải tại anh…” xảy ra thường xuyên. Một người có thể sẽ trải qua cảm giác bản thân mình có lỗi với người kia từ đó phải xin lỗi cho những việc họ không hề làm, hoặc không hề thấy bản thân mình sai. Từ đó, họ vẫn sẽ tiếp tục thực hiện những hành vi gây mâu thuẫn đó vì họ vốn dĩ không biết rằng điều mình làm sai ở đâu? - Đây là nguyên nhân vì sao các phương pháp giải quyết mâu thuẫn trong im lặng hay không giải quyết tận gốc vấn đề có thể khiến vấn đề liên tục xuất hiện và không bao giờ thay đổi.

Ở câu nói “bạn trai/bạn gái nhà người ta” - thay vì nói thẳng điều họ không thích hoặc không hài lòng về người yêu hiện tại, họ dùng cách gián tiếp nhưng vô tình khiến người kia cảm thấy bạn thân có lỗi. Và tất nhiên - điều này gây ra phẫn nộ nhiều hơn là khiến người bạn trai/bạn gái ấy muốn thay đổi, vì chính câu nói ấy khiến họ thấy bản thân bị phủ nhận giá trị.

Trong tình bạn, ví dụ như một người bạn mời bạn đi chơi, nhưng vì nhiều công việc quan trọng nên bạn không đến được. Thế là họ nhắn bạn rằng: “không ai muốn gặp mình cả. Tại sao mình lại rủ mọi người đi chơi làm gì nhỉ? Hay mình huỷ khỏi đi luôn nếu cậu không đến!”. Và áp lực cùng tội lỗi khi làm tổn thương người bạn ấy khiến bạn phải đến dự bữa tiệc dù bản thân cảm thấy buồn và không muốn tham dự. Và lúc này - guilt trip của họ đã đạt được mục đích. Dù cho bạn không hề làm gì sai, nhưng người đó khiến bạn cảm thấy rằng đó là lỗi của bạn. Họ khiến cảm giác không vui vẻ của họ hiện ra rõ ràng và bạn chính là người phải xử lý cảm xúc không hài lòng đó của họ.

Tuy nhiên, một vài nghiên cứu cũng tìm thấy rằng dù cho đối phương cố gắng trấn an và mong muốn được ngừng sự chỉ trích lại để dịu đi cảm giác tội lỗi khi làm điều tổn thương người khác, thì họ cũng giảm đi cảm giác hài lòng trong một mối quan hệ. Nói một cách khác, cho dù họ có dịu dàng và an ủi người vừa chịu tổn thương, thì cảm xúc tốt đẹp và tích cực về mối quan hệ cũng giảm đi sau khi trải qua cơn đau từ cảm giác tội lỗi.

LÀM SAO ĐỂ XỬ LÝ TỐT TRONG TÌNH HUỐNG BỊ AI ĐÓ VÔ TÌNH/CỐ Ý SỬ DỤNG GUILT-TRIPPING?

Có lẽ khi tình huống guilt-trip xảy ra, khi ai đó làm tình huống trở nên căng thẳng, khi mà họ sẵn sàng rơi nước mắt hay nấc nghẹn và tỏ ra đau đớn vì những điều bạn đã làm (dù bạn không biết bạn sai ở đâu và sai vì điều gì) - bạn có lẽ vẫn muốn trấn an họ và nói rằng liệu bạn làm gì thì mới có thể khiến họ “tha thứ”.  Tuy nhiên, sự phẫn uất bên trong khi bạn biết rằng mình không làm gì quá đáng có thể khiến bạn mang cảm giác tiêu cực hướng lại người đó, thậm chí dẫn đến việc bạn muốn tránh xa người kia.

Hãy lắng nghe họ bằng sự cảm thông thực sự

Thực khó khăn để lắng nghe và chia sẻ một người không có mong muốn giải quyết vấn đề, nhưng hãy cứ thử giải quyết nó bằng cách nói rõ điều bạn nghĩ và bạn thấy thế nào về hành vi của họ. Sau đó, hãy để họ có thời gian để thể hiện và xử lý cảm xúc của mình. Nhiều người sử dụng cách tấn công cảm xúc của người khác bởi chính họ cũng không biết làm sao để đối diện và giải quyết cảm xúc của mình. Chỉ khi họ biết rằng họ thực sự có thể nói ra điều thầm kín nhất, có thể tin tưởng và chia sẻ cảm xúc họ sợ người khác chối bỏ - đặc biệt hơn cả, họ cảm thấy bạn sẽ chấp nhận nỗi đau và cảm xúc bối rối bên trong họ. Họ sẽ học được cách tin tưởng hơn và giao tiếp thẳng thắn hơn trong những tình huống tương tự phát sinh trong tương lai.

Nhận ra được cảm giác tội lỗi ấy đến từ đâu.

Cảm giác tội lỗi, hay rất nhiều cảm xúc khác đều có mối liên kết với quá khứ, cũng như có thể xuất phát từ những vấn đề trong mối quan hệ với gia đình 0 Theo nhà tâm lý học ở Oregon - Patrick Cheatham nói trên tạp chí healthline. Cảm giác khi ai đó muốn khiến người khác thấy có lỗi với mình có thể kể đến các lý do như khi người ta xem mối quan hệ đó không bình đẳng; khi họ thấy bản thân bị lợi dụng; hoặc họ chưa bao giờ thực sự học được cách giao tiếp về nhu cầu và mong muốn của chính mình, cũng như không biết cách thực hiện hay gọi tên điều mình cần.

Và khi gặp một người có suy nghĩ như vậy và mang theo những vết thương lòng chưa được giải quyết, hãy tạo ra những ranh giới trong mối quan hệ, hãy nói cho họ biết bạn cần họ tôn trọng những điều gì. Việc đặt ra những giới hạn không thể phá bỏ, những điều họ không nên làm để bảo vệ sự thoải mái của bạn có thể vừa gíup bạn, vừa giúp họ học được cách tôn trọng nhu cầu và mong muốn của riêng mình.

Nguồn:

Sherri Gordon (2021). Why Using Guilt Trips Is an Ineffective Parenting Strategy. Verywwellfamily

Crystal Raypole (2020). Think Guilt-Tripping Isn’t a Big Deal? Think Again. Healthline

Guy Winnch, Ph.D (2014). Why Guilt Trips Can Be Relationship Killers. Psychologytoday

Nghiên cứu đọc thêm:

Overall, N. C., Girme, Y. U., Lemay, E. P., Jr, & Hammond, M. D. (2014). Attachment anxiety and reactions to relationship threat: the benefits and costs of inducing guilt in romantic partners. Journal of personality and social psychology, 106(2), 235–256. https://doi.org/10.1037/a0034371

Baldassar, L. (2015). Guilty feelings and the guilt trip: Emotions and motivation in migration and transnational caregiving. Emotion, Space and Society, 16, 81-89.

Art by Henn Kim

Nguyễn Lê Hoài Thương,

Psychological facts - Tâm lý học Việt Nam

Theo tamlyhoctoipham.com

Tội Phạm Bài viết liên quan

Ngủ quá nhiều cũng là một loại bệnh!

Ngủ quá nhiều cũng là một loại bệnh!  5

 27/01/2023 7:39:36 SA

Có một loại bệnh được gọi là hội chứng ngủ nhiều, người mắc chứng ngủ nhiều mỗi ngày đều rất thèm ngủ, ban đêm ngủ rất nhiều, ban ngày vẫn hay ngủ gật, không cách nào để ngăn được cơn buồn ngủ.

Xem chi tiết 
Khi những đứa trẻ thích bạo hành động vật

Khi những đứa trẻ thích bạo hành động vật  5

 26/01/2023 7:39:33 SA

Việc trẻ nhỏ có những hành vi tàn nhẫn đối với động vật có thể là một báo động đỏ mà phụ huynh cần chú ý.

Xem chi tiết 
Tâm lý học về bạo hành động vật

Tâm lý học về bạo hành động vật  5

 26/01/2023 7:39:32 SA

Càng ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy trẻ em có những hành vi bạo lực trên động vật có khả năng sẽ thực hiện các hành vi tương tự với người khác trong tương lai.

Xem chi tiết 
Hành hung vì… mặc cảm tự ti

Hành hung vì… mặc cảm tự ti  5

 25/01/2023 7:37:37 SA

Tự ti và tự tôn (tự cao) là các phức cảm bộc lộ như hai thái cực ngược nhau, nhưng cùng do thiếu cảm thông, thiếu hiểu biết lẫn nhau, và đều dễ rơi vào tình huống xung đột.

Xem chi tiết 
Hiểu về tiếng nói nội tâm để trò chuyện với chính mình

Hiểu về tiếng nói nội tâm để trò chuyện với chính mình  10

 25/01/2023 7:37:37 SA

Lần cuối cùng bạn trò chuyện với chính mình là khi nào?

Xem chi tiết 
Ám Ảnh Sợ Xã Hội – Chạy Trốn Hay Đối Mặt

Ám Ảnh Sợ Xã Hội – Chạy Trốn Hay Đối Mặt  9

 25/01/2023 7:37:35 SA

Ám Ảnh Sợ Xã Hội còn có tên gọi trong tâm lý học là Hội Chứng Sợ Xã Hội, là một “căn bệnh của thời đại”. Nếu chúng ta để ý, ở những nơi mật độ dân số càng cao, xã hội càng phát triển thì cũng chính là cái nôi sinh ra chứng rối loạn tâm lý này.

Xem chi tiết 

Quảng cáo

thu mua đồ cũ

Quảng cáo

kem flan

Quảng cáo

xuong may dong phuc

Quảng cáo

xe ôtô 2018
Trước Khi Nhắm Mắt  1954
 13/09/2018 12:44:10 SA
Tiếng Thét  1842
 13/09/2018 12:39:16 SA
Đảo Quỷ  2390
 13/09/2018 12:34:42 SA
Pháp Y Tần Minh  1908
 13/07/2018 3:59:16 CH
Kiêu Hãnh Và Định Kiến  1908
 13/07/2018 3:48:06 CH
Xem thêm nhiều tin khác 
Bạn vui lòng chờ trong giây lát...