ĐIỂM THEN CHỐT
- Người sở hữu nhà hài lòng hơn về chỗ ở, nhưng chưa chắc đã hạnh phúc hơn trong cuộc sống.
- Gánh nặng nợ vay mua nhà có thể triệt tiêu những lợi ích tinh thần mà việc sở hữu một ngôi nhà mang lại.
- Sự bất ổn về chỗ ở, chứ không phải bản thân việc thuê nhà, mới là yếu tố liên quan trực tiếp nhất đến sức khỏe tinh thần suy giảm.
Sở hữu nhà là một phần trong "Giấc mơ Mỹ" và với nhiều người, đó là cột mốc đánh dấu sự trưởng thành. Trong 5 năm qua, thị trường bất động sản trở nên đóng băng do nhiều yếu tố, bao gồm sự thiếu hụt nguồn cung, lãi suất vay mua nhà luôn ở mức cao dai dẳng, cùng chi phí mua và duy trì nhà ở gia tăng đáng kể. Trước thực tế đó, tỷ lệ người chọn thuê nhà đang ở mức cao chưa từng thấy so với các thế hệ trước, với độ tuổi trung bình của người mua nhà lần đầu tại Mỹ đã chạm mốc 40 vào năm 2026 (Hiệp hội Chuyên viên Địa ốc Quốc gia Mỹ, 2025).
Người sở hữu nhà có hạnh phúc hơn?
Câu trả lời phức tạp hơn bạn tưởng. Những người sở hữu nhà quả thực cảm thấy hài lòng với chốn an cư của mình hơn người đi thuê, và cảm giác này kéo dài rất lâu. Một nghiên cứu dài hạn tại Đức cho thấy những người chuyển vào ngôi nhà do chính mình sở hữu cảm thấy gắn bó và yêu thích chỗ ở hơn, và mức độ hài lòng này hầu như không giảm đi ngay cả sau 5 năm (Clark & Diaz-Serrano, 2021). Tuy nhiên, cảm giác dễ chịu về ngôi nhà không đồng nghĩa với cảm giác viên mãn trong cuộc sống. Một nghiên cứu khác theo dõi người dân Đức qua thời gian nhận thấy việc mua nhà giúp tăng mức độ hài lòng về chỗ ở, nhưng không mang lại tác động lâu dài đến mức độ hài lòng chung đối với cuộc sống (Will & Renz, 2024).
Phần lớn câu trả lời nằm ở yếu tố tài chính. Trong chính nghiên cứu đó, khoản nợ vay mua nhà là nguyên nhân cốt lõi. Áp lực trả nợ ngân hàng làm giảm sự hài lòng trong cuộc sống đủ để xóa sạch những cảm xúc tích cực do việc sở hữu nhà mang lại. Một nghiên cứu độc lập khác sử dụng dữ liệu từ Mỹ, Anh và Úc cũng cho thấy khoảng cách "người sở hữu nhà hạnh phúc hơn" chủ yếu đến từ những người đã trả hết nợ. Đối với những chủ nhà vẫn đang gánh khoản nợ vay lớn và chưa tích lũy được nhiều giá trị ròng từ ngôi nhà, lợi thế hạnh phúc này gần như biến mất (Clark và cộng sự, 2025).
Nhìn chung, các phát hiện về hạnh phúc vẫn còn nhiều luồng ý kiến trái chiều. Tuy nhiên, bức tranh sẽ trở nên rõ ràng hơn khi chúng ta nhìn nhận dưới các góc độ tâm lý khác.
Image by TierraMallorca from Pixabay
Sở hữu nhà ảnh hưởng thế nào đến Tâm lý của bạn
Một cuộc khảo sát trên hơn 10.000 người trưởng thành tại Anh cho thấy 40% người thuê nhà cảm thấy cô đơn, so với 29% ở nhóm những người sở hữu hoàn toàn ngôi nhà của mình. Người thuê nhà cũng ít có khả năng quen biết hàng xóm hơn (43% so với 69%) và ít hài lòng hơn với các mối quan hệ bạn bè của họ (Belonging Forum, 2024). Tuy nhiên, người thuê nhà có xu hướng trẻ hơn, thu nhập thấp hơn và chuyển nhà thường xuyên hơn, mỗi yếu tố này đều có thể tự dẫn đến cảm giác cô đơn, bởi báo cáo này chỉ là một cuộc thăm dò đơn thuần.
Sự khác biệt giữa thuê và sở hữu nhà thậm chí có thể biểu hiện qua đặc tính sinh học của chúng ta. Trong một nghiên cứu trên khoảng 1.400 người trưởng thành ở Anh, những người thuê nhà tư nhân có dấu hiệu lão hóa sinh học nhanh hơn so với chủ sở hữu nhà, dựa trên các mô hình methyl hóa DNA, một chỉ báo về sự lão hóa ở cấp độ tế bào. Mức độ ảnh hưởng gây bất ngờ: việc thuê nhà liên quan đến hiệu ứng lão hóa gấp gần hai lần so với việc thất nghiệp (so với có việc làm), và cao hơn 50% so với việc từng hút thuốc (so với chưa bao giờ hút) (Clair và cộng sự, 2023). Dù vậy, đây là nghiên cứu quan sát nên chưa thể kết luận việc thuê nhà trực tiếp gây ra quá trình lão hóa nhanh hơn.
Điều gì có thể giải thích cho những quy luật này? Một tổng quan phân tích từ 22 nghiên cứu về người thuê nhà đã gợi mở câu trả lời. Sự bất ổn về chỗ ở, chẳng hạn như chuyển nhà thường xuyên hay nguy cơ bị thu hồi nhà, có liên quan đến việc suy giảm sức khỏe tinh thần trong 12 trên 14 nghiên cứu xem xét yếu tố này. Giá thuê nhà cao cũng liên quan đến sức khỏe tinh thần kém hơn trong 6 trên 9 nghiên cứu (Talmatzky và cộng sự). Bản thân việc thuê nhà có lẽ ít gây ra vấn đề hơn so với cảm giác thiếu an toàn vốn thường đi liền với nó.
Kết luận
Sở hữu nhà gắn liền với nhiều lợi ích tâm lý, bao gồm sự hài lòng lớn hơn với chốn an cư, mối liên kết chặt chẽ hơn với hàng xóm và giảm bớt cảm giác cô đơn. Việc sở hữu nhà cũng góp phần nâng cao chỉ số hạnh phúc tổng thể khi khoản nợ vay mua nhà nằm trong tầm kiểm soát, hoặc khi ngôi nhà đã được trả hết. Không những thế, ngôi nhà do mình sở hữu có thể trở thành một phần thuộc về bản sắc của mỗi người. Nghiên cứu về dịch vụ chia sẻ xe hơi cho thấy những người dùng chung xe thay vì sở hữu riêng cảm thấy ít gắn bó và ít trách nhiệm hơn đối với chiếc xe đó (Bardhi & Eckhardt, 2012). Ngôi nhà có lẽ cũng vận hành theo cơ chế tương tự.
Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ ra rằng phần lớn điều làm nên cảm giác dễ chịu khi sở hữu nhà lại chính là sự ổn định: niềm tin rằng bạn có thể gắn bó lâu dài, việc cắm rễ tại một nơi và không phải lo lắng về tiền thuê nhà của năm tới. Đây là tín hiệu tích cực cho những người đi thuê. Khi có thể, hãy ở lại một nơi lâu hơn, chủ động làm quen với hàng xóm và vun đắp cho cộng đồng xung quanh. Những lựa chọn này có thể mang lại cho bạn nhiều lợi ích tâm lý vốn thường được cho là chỉ có ở việc sở hữu một ngôi nhà.
Dù chi phí chi trả hằng tháng cho khoản nợ vay mua nhà đôi khi cao hơn so với tiền thuê nhà, việc trả dần nợ ngân hàng lại đóng vai trò như một cơ chế tích lũy tài chính quan trọng. Bởi lẽ, số tiền bỏ ra cho ngôi nhà sẽ giúp bạn tiến tới việc sở hữu hoàn toàn và nắm giữ một tài sản có giá trị. Cuối cùng, quyết định mua hay thuê nhà đã trở nên phức tạp hơn đối với các thế hệ trẻ. Điều quan trọng nhất là: làm một công việc có ý nghĩa, giữ gìn sức khỏe và duy trì các mối quan hệ xã hội tốt đẹp với gia đình, bạn bè mới là những yếu tố quyết định lớn hơn nhiều đến một cuộc sống hạnh phúc, vượt lên trên lựa chọn đi thuê hay mua nhà.
Theo tamlyhoctoipham.com