NHỮNG ĐIỂM CHÍNH
- Hạnh phúc không chỉ đến từ thành công. Nó được nuôi dưỡng bởi mục đích sống, các mối quan hệ và sự trưởng thành.
- Dám thử sức quan trọng hơn nhiều so với việc đạt được một kết quả cụ thể.
- Tập trung vào hành trình thay vì đích đến giúp ta tránh kiệt sức, đồng thời bồi đắp khả năng thích nghi, sức bền và cảm giác mãn nguyện.
Tôi còn nhớ như in, cứ như chuyện mới hôm qua. Lần đầu thử sức ở đội bóng rổ năm nhất, mọi thứ diễn ra tốt ngoài mong đợi. Tôi chuyền bóng chính xác, ném phạt cũng khá ổn, và giành được một chỗ, không phải ngôi sao, nhưng là một thành viên vững vàng trên ghế dự bị. Tôi đã có mặt trong đội. Rồi chuyện đó xảy ra.
Một cú lên rổ không ai kèm. Dễ như ăn kẹo. Và tôi trượt. Thảm họa. Không hiểu nổi vì sao.
Hôm sau, tôi bị loại.
Source: Pixabay / Simon
“Thất bại nhanh và thất bại thường xuyên.”
Giới khởi nghiệp đầy rẫy những câu khẩu hiệu kiểu như vậy. Trong thế giới công nghệ và doanh nhân, thất bại không còn là điều phải né tránh, mà trở thành mục tiêu cần đạt được. Và giờ khoa học cũng bắt đầu ủng hộ quan điểm đó. Một nghiên cứu năm 2019 đăng trên Nature của Wang và cộng sự cho thấy, trong số các nhà khoa học và doanh nhân, những người cuối cùng thành công lại thường là những người thất bại nhiều hơn so với những người kém thành công. Điều tạo nên khác biệt không phải là may mắn hay thiên tài, mà là khả năng học hỏi và thích nghi nhanh chóng sau mỗi lần vấp ngã.
Điều rút ra? Hãy cứ ngã sấp mặt nếu cần. Chỉ cần đừng quên đứng dậy.
Nhưng mọi chuyện không đơn giản như vậy. Dù lâu nay ta vẫn tin rằng thành công dẫn đến hạnh phúc, nghiên cứu lại chỉ ra rằng cảm xúc phấn khởi từ thành công thường chỉ thoáng qua. Hai nhà nghiên cứu hàng đầu trong ngành tâm lý học tích cực, Sonja Lyubomirsky và Ed Diener, đã cho thấy con người thích nghi rất nhanh với những thành tựu mới. Niềm vui sẽ nhạt dần. Và kỳ lạ thay, những người từng nếm trải thất bại đôi khi lại báo cáo mức độ hài lòng với cuộc sống về lâu dài cao hơn cả những người chưa từng vấp ngã.
Kết quả cho thấy: hạnh phúc bền vững ít phụ thuộc vào những chiến thắng bên ngoài – như huy chương hay danh hiệu, mà đến nhiều hơn từ bên trong: từ mục đích sống, những mối quan hệ ý nghĩa và sự trưởng thành của chính mình.
Thì ra, hạnh phúc không ngồi cùng ghế với thành công. Nó đồng hành cùng thứ gì đó sâu hơn, một cảm giác có mục đích, nuôi dưỡng sự kết nối và phát triển nội tâm.
Nhưng làm sao để tách rời ý niệm đó khỏi những mục tiêu và tham vọng thường ngày? Làm thế nào để theo đuổi mục đích sống mà không bị nuốt chửng bởi nỗi đau thất bại hay bị mê hoặc bởi hào quang chiến thắng?
Đề xuất của tôi: Hãy định nghĩa lại khái niệm mục đích. Ta hãy nói đến mục đích viết thường.
Mục đích viết thường là hành trình, không phải kết quả. Nó không gắn chặt với mục tiêu cụ thể. Đó là niềm vui khi làm một điều gì đó ý nghĩa, dù kết cục là nhận được giải thưởng hay là thư từ chối.
Giả sử bạn mơ trở thành tác giả sách tội phạm học bán chạy. Thật tuyệt vời. Nhưng kể cả khi cuốn sách tội phạm học không lọt vào danh sách của New York Times, thì việc ngồi xuống viết nên câu chuyện của chính mình, nhào nặn nó bằng chính bàn tay mình, vẫn là trải nghiệm vô cùng mãn nguyện. Khi ta tập trung vào quá trình thay vì kết quả, ta tự giải phóng bản thân khỏi cái bẫy thắng – thua.
Và chính sự chuyển hướng đó có thể biến đổi cuộc sống của ta theo ba cách mạnh mẽ:
1. Dũng khí
Một nghiên cứu năm 2019 đăng trên Frontiers in Psychology cho thấy: dũng khí đóng vai trò lớn trong sự hài lòng với cuộc sống, thậm chí còn hơn cả sự lạc quan hay khả năng phục hồi. Dũng khí không đảm bảo thành công, nhưng đem lại cảm giác trọn vẹn. Khi ta tách rời khái niệm thành công khỏi kết quả cụ thể, và gắn nó với hành động dám thử sức, ta trao cho mình quyền làm chủ. Ta không thể kiểm soát việc mình có thắng cuộc đua hay không, nhưng luôn có thể lựa chọn có mặt ở vạch xuất phát.
2. Sức bền
Những người tận hưởng quá trình, sống với mục đích viết thường, ít khi kiệt sức. Kiệt sức thường đến từ việc theo đuổi Mục Đích Viết Hoa, những mục tiêu to lớn, cứng nhắc, nghe thì có vẻ hoành tráng nhưng lại rỗng tuếch bên trong. Nếu bạn đang theo đuổi điều mình không thực sự yêu thích, thì dù có “thành công”, bạn cũng vẫn cảm thấy thất bại. Có thể bạn thiếu kỹ năng, thiếu nguồn lực, hoặc đơn giản là không còn năng lượng và cái giá để tiếp tục đi tiếp có thể quá đắt. Ngược lại, người sống theo hướng quá trình thường dẻo dai hơn, vì động lực đến từ bên trong. Họ được nuôi dưỡng bởi chính điều họ yêu, không chỉ bởi kết quả họ trông đợi.
3. Linh hoạt
Bám víu vào những mục tiêu cứng nhắc, thiên về kết quả khiến ta kém thích nghi hơn. Thất bại của tôi trong đội bóng rổ năm xưa hoàn toàn có thể nhìn theo một cách khác. Thay vì bỏ hẳn đội, tôi hoàn toàn có thể xin làm người quản lý thiết bị. Như vậy, tôi vẫn được gắn bó với môn thể thao mình yêu, vẫn có tình bạn và tìm thấy ý nghĩa – dù không cần phải là cầu thủ nổi bật. Khi thành công không bị bó hẹp trong một định nghĩa duy nhất, thất bại không còn là cánh cửa khép lại. Mà là cánh cửa mở ra nhiều lối khác.
Vậy điều này có ý nghĩa gì trong cách ta nuôi dạy và giáo dục thế hệ trẻ?
Chúng ta nên giúp các em tách mình khỏi nhị phân thành công – thất bại. Hãy định nghĩa lại thành công như là dũng khí để thử. Chiến thắng thực sự nằm ở việc dám bước vào “đấu trường” không phải vì chắc chắn sẽ thắng, mà vì ta đủ can đảm để dám ném bóng.
Bằng cách đó, thất bại thực sự trở thành một dạng thành công mới.
Tôi không nói rằng nên trao huy chương cho tất cả những ai tham gia cuộc thi ba môn phối hợp. Nhưng ta nên vinh danh những người đã can đảm có mặt tại điểm xuất phát. Bởi chỉ những ai dám bắt đầu cuộc đua, mới có cơ hội một ngày bước lên bục vinh quang. Và những người cán đích với nụ cười thật lòng, bất kể thời gian, có lẽ chính là những người đã thật sự thành công.
Trong thế giới quan này, năng lực thật sự không biến mất. Sự xuất sắc vẫn rất quan trọng. Nhưng ta mở rộng định nghĩa về thành công theo hướng bao gồm cả dũng khí, quá trình và sự trưởng thành.
Và biết đâu, ta sẽ cùng xây dựng một thế giới không chỉ vinh danh những người giỏi nhất mà còn trân trọng tất cả những ai đủ dũng cảm để bắt đầu.
References
Yin, Y., Wang, Y., Evans, J. A., & Wang, D. (2019). Quantifying the dynamics of failure across science, startups and security. Nature, 575, 190–194. https://www.nature.com/articles/s41586-019-1725-y
Lyubomirsky, S. (2008). The how of happiness. Penguin Press. https://thehowofhappiness.com
Fredrickson, B. L., Tugade, M. M., Waugh, C. E., & Larkin, G. R. (2003). What good are positive emotions in crises? Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 365–376. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2755263/
Bockorny, K., & Youssef-Morgan, C. M. (2019). Entrepreneurs’ courage, psychological capital, and life satisfaction. Frontiers in Psychology, 10, Article 789. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.00789
Nguồn: Why Failure Is the New Success | Psychology Today
Theo tamlyhoctoipham.com