“Chúng tôi đã đến mức mà bất kỳ cuộc trò chuyện nào về sự khác biệt trong quan điểm hay tương lai cũng luôn kết thúc theo một cách giống nhau. Anh ấy sẽ trở nên im lặng rồi nói, ‘Nếu em khổ sở đến vậy thì sao không rời đi luôn cho xong? Anh chán cái điệp khúc cũ rích này lắm rồi.’ Tất nhiên, tôi không muốn rời đi; tôi chỉ muốn cả hai cùng cố gắng. Nhưng mỗi khi anh ấy nói vậy, tôi hoảng sợ và rút lui, thậm chí khó tin nhưng có thật, tôi còn xin lỗi vì đã ‘than phiền’. Phải mất vài năm tôi mới nhận ra, đó là một cách anh ấy kiểm soát tôi bằng sự đe dọa. Và nó hiệu quả cho đến ngày tôi không còn sợ nữa. Tôi đã chấp nhận lời đề nghị ấy và yêu cầu anh ấy dọn đi.”
Đó là câu chuyện của Margaret, chỉ là một trong nhiều mẩu chuyện tôi thu thập được khi nghiên cứu cho cuốn sách tội phạm học sắp ra mắt về bạo hành lời nói. Tôi cũng xin thú nhận rằng chính bản thân tôi đã từng mắc kẹt trong kiểu hành vi này trong mối quan hệ đổ vỡ cuối cùng. Tôi gọi đó là “brinksmanship”, chiến thuật đẩy mọi thứ đến bờ vực.
Brinksmanship là “họ hàng gần” với sự im lặng tuyệt đối (stonewalling), một trong những hành vi bị coi là phá hoại nhất trong tình yêu theo chuyên gia hôn nhân John Gottman, bởi nó là công cụ để kiểm soát và thao túng, nhằm khiến người kia chết lặng. Và khuất phục. Nó kết thúc cuộc trò chuyện ngay lập tức, bởi bạn chỉ còn hai lựa chọn: đồng ý hoặc không, ở lại hoặc ra đi.
Brinksmanship trong gia đình gốc
Cha mẹ cũng sử dụng brinksmanship để ép con cái “ngoan ngoãn” bằng những câu như: “Nếu con ghét ở đây đến vậy, hay là chuyển đến ở với bạn? Hoặc để mẹ gọi dịch vụ xã hội đến tìm cho con một gia đình nhận nuôi?” Nghe thì có vẻ phi lý, nhưng không ít người con lớn lên trong những gia đình tưởng chừng lành mạnh đã chia sẻ rằng họ từng bị nghe những lời như thế, lặp đi lặp lại, mỗi khi họ lên tiếng phản đối.
Không ngạc nhiên khi brinksmanship thường đi kèm với nhiều hình thức bạo hành lời nói khác. Nhiều người kể rằng họ từng bị lờ đi, coi thường, cười nhạo hay bị trừng phạt bằng sự im lặng, tất cả đều là bạo hành lời nói. Đôi khi, câu chuyện trở nên cực đoan như lời kể của James, hiện 40 tuổi và là một người cha:
“Bố tôi không chấp nhận bất kỳ sự phản đối nào. Bất kỳ. Và lời đe dọa của ông không bao giờ là nói chơi. Khi tôi quyết định nghỉ chơi bóng chày lúc 12 tuổi, ông bảo nếu tôi làm vậy, ông sẽ không nói chuyện với tôi nữa. Và ông thực sự im lặng suốt ba tuần. Cứ như thể có một cây đũa phép độc ác nào đó khiến tôi biến mất khỏi thế giới. Em trai tôi khi đó mới 6 tuổi, sợ hãi đến mức không dám nói chuyện với tôi và bắt đầu đái dầm. Mẹ tôi thì đứng về phía ông ấy. Không thể tin nổi. Có lẽ anh sẽ không ngạc nhiên khi tôi bỏ nhà đi năm 17 tuổi và chưa từng quay đầu lại. Tôi tự trang trải học phí đại học và trường luật. Và tôi đã cắt đứt liên lạc với cả bố mẹ suốt nhiều năm qua. Tàn nhẫn.”
Brinksmanship dường như càng phổ biến hơn khi cha mẹ ly hôn, một lần nữa, nó là công cụ kiểm soát và thao túng. Kit, 47 tuổi, viết:
“Trong suốt thời thơ ấu, mẹ tôi luôn dọa sẽ gửi tôi sang sống với bố và vợ mới của ông ở bang khác. Đó là chiêu bài quen thuộc mỗi khi tôi khiến bà không hài lòng hay đặt câu hỏi. Chiêu đó có tác dụng cho đến năm tôi 13 tuổi, khi tôi nhận ra bà đang bluff (dọa suông) vì thật ra bà vẫn hận chuyện bố rời bỏ và đã đấu tranh rất dữ để giành quyền nuôi con, nên không đời nào bà ‘để ông ấy thắng’ theo cách đó. Sau này bà vẫn dùng brinksmanship nhưng lời đe dọa đổi khác: như cấm túc suốt đời, không trả tiền đại học, v.v…”
Nhưng không ngạc nhiên, hậu quả để lại trong Kit sâu sắc hơn những gì cô từng nghĩ:
“Mãi đến khi lập gia đình, tôi mới nhận ra mình không hề biết cách tranh luận hay đối thoại mà không đem brinksmanship ra dùng. Tôi chưa bao giờ được học cách thảo luận hay thỏa hiệp. May mắn thay, chồng tôi đã chỉ ra điều đó. Thật may vì tôi nhận ra sớm và nhờ trị liệu, tôi đã học được cách tranh luận lành mạnh, không dùng lời đe dọa. Mẹ tôi thì vẫn tiếp tục như vậy với tôi, rồi sau đó là với con gái và con trai tôi. Và khoảng mười năm trước, tôi đã chọn cắt đứt liên lạc hoàn toàn.”
Phải làm gì nếu brinksmanship đang hiện diện trong mối quan hệ của bạn
Nếu bạn lớn lên trong môi trường có bạo hành lời nói, rất có thể bạn đã từng hợp lý hóa hoặc coi đó là điều bình thường, từ lúc nhỏ cho đến khi trưởng thành. Khi người bạo hành là cha mẹ, phần lớn chúng ta sẽ cố gắng chối bỏ và quay đi để tránh đối diện với sự thật đau lòng ấy. Nhưng chính những thói quen tâm lý đó lại khiến bạn dễ trở thành nạn nhân của bạo hành lời nói trong các mối quan hệ trưởng thành.
Bởi vì tất cả các hình thức bạo hành lời nói đều xoay quanh quyền lực và sự kiểm soát, người sử dụng brinksmanship phải sẵn lòng từ bỏ quyền lực ấy, hoặc chấp nhận đánh mất cái cảm giác phấn khích đi kèm với nó. Họ phải sẵn sàng lắng nghe, trò chuyện và đúng vậy, thỏa hiệp. Nhưng điều đó không hề dễ dàng. Hãy tìm đến một chuyên gia trị liệu uy tín, và hãy nhớ: người duy nhất bạn có thể thay đổi chính là bạn.
Nguồn: Why Brinksmanship Is a Form of Verbal Abuse | Psychology Today
Theo tamlyhoctoipham.com