Tác giả: Laura Martin (đồng tác giả)
Hãy thử hình dung một ngày điển hình của người Mỹ: tám tiếng để ngủ, tám tiếng làm việc, và tám tiếng còn lại cho việc đi lại, ăn uống, mua sắm, trả hóa đơn, tập thể dục, đọc sách tội phạm học, giải trí và dành thời gian cho những người thân yêu. Sự thật là: hầu hết chúng ta dành nhiều thời gian cho đồng nghiệp – những người ta không chọn để đồng hành trong đời – hơn bất kỳ ai khác. Và khi sự gần gũi lên đến mức ấy, ta biết điều gì có thể xảy ra.
Công sở không phải là nơi giúp ta tránh xa những phần tính cách tệ hại nhất của chính mình. Dù được ca ngợi là môi trường đề cao tinh thần đồng đội, nhưng phần lớn mối quan hệ nơi làm việc lại mang trong mình sự ganh đua ngấm ngầm – một cuộc cạnh tranh không tên cho vị thế và phần thưởng.
Tính cách con người cũng chẳng giúp gì mấy. Ai trong chúng ta mà chưa từng phải làm việc cùng một đồng nghiệp khiến ta dành cả ngày không để làm việc, mà chỉ để... ấm ức về họ?
Và rồi, như thể chưa đủ rối ren, cứ năm người lại có một người đang chật vật với vấn đề sức khỏe tâm thần – điều có thể khiến họ lạc lối khỏi con người tốt đẹp nhất của mình. Còn cứ hai mươi người thì có một người đang sống cùng một căn bệnh tâm thần nghiêm trọng – điều có thể kéo cả những người xung quanh rơi vào u ám.
Thật kỳ diệu khi giữa chốn đầy biến động như vậy, con người vẫn có thể hợp tác để tạo nên điều gì đó. Khi sự khinh miệt, tổn thương và hiểu lầm có thể bùng lên bất kỳ lúc nào, điều gì đã khiến chúng ta không tan rã mà vẫn gắn kết? Nếu ví tổ chức như một cỗ máy, thì những "van xả áp" chính là thứ giữ cho nó không phát nổ. Quá nhiều áp lực sẽ khiến bất kỳ bộ máy nào cũng vỡ vụn. May thay, phần lớn tổ chức đều có những chiếc van ấy. Tiếc là, ít ai nhận ra sự hiện diện âm thầm của chúng.
Họ chính là những nhà trị liệu không tên nơi công sở – những người giúp cho mọi việc vẫn tiếp tục vận hành, bất chấp những mâu thuẫn và thương tổn vô hình. Điều tuyệt vời nhất? Họ không hề được trả công cho điều đó. Họ làm vì một lý do giản dị: khi người khác thấy nhẹ lòng, họ cũng thấy bình yên. Vậy nên, hãy nâng ly vì những “nhà tâm lý tay ngang” – những anh hùng thầm lặng nơi làm việc. Ta nợ họ nhiều hơn ta tưởng. Và tổ chức cũng nên nợ họ một khoản thù lao xứng đáng.
Họ Đã Làm Gì Cho Chúng Ta?
Tất cả bắt đầu từ việc... lặng lẽ lấp đầy khoảng trống. Khi các nhà lãnh đạo hiện đại đang oằn mình với hàng đống nhiệm vụ, họ có xu hướng ưu tiên chiến lược và kết quả, coi việc giữ lửa cho đội nhóm là trách nhiệm "của ai đó".
Và rồi, những nhà trị liệu không tên ấy bước vào vai trò thủ lĩnh cảm xúc. Giá trị mà họ mang lại – cho từng cá nhân lẫn cả tập thể – là điều khó thể đo lường.
Trước tiên, họ giúp người khác “xả áp”. Họ lắng nghe những cơn giận, những nỗi lo, những tâm sự không thể nói cùng sếp... mà không khiến người nói thêm căng thẳng. Họ giúp giải tỏa mâu thuẫn bằng sự kiên nhẫn và một góc nhìn dịu dàng hơn.
Họ tinh ý nhận ra dấu hiệu sớm của những hành vi tiêu cực, và khéo léo điều hướng cả nhóm tránh khỏi hậu quả. Họ biết khi nào một cuộc xung đột nên kết thúc, và khi nào cần kết nối lại. Những đội nhóm có sự hiện diện của họ thường không lặp lại những sai lầm cũ.
Họ lắng nghe và quan tâm thật lòng. Họ xây dựng lòng tin, và nhờ đó có thể chia sẻ những quan điểm mới mà không gặp kháng cự. Họ trở thành biểu tượng của phần đẹp đẽ nhất trong văn hóa doanh nghiệp.
Họ để tâm đến điều quan trọng nhất với từng người. Và dù chỉ là một câu nói vu vơ, họ vẫn cố gắng mang lại cảm giác được trân trọng. Họ biết khi nào ai đó đang buồn, và đến đúng lúc để hỏi một câu quan tâm. Họ giúp người khác gọi tên những cảm xúc bị chôn giấu, luyện tập phản ứng trước các tình huống khó khăn, và thậm chí... duyệt lại email trước khi gửi đi.
Họ gắn kết đội nhóm. Họ rủ rê mọi người cùng ăn trưa, cùng chuyện trò. Họ tạo không gian cho người hướng nội và cổ vũ người hướng ngoại. Khi năng lượng cả nhóm trùng xuống, họ là người nâng dậy. Họ giúp ta vượt qua những khoảnh khắc ngượng ngùng bằng cách duyên dáng nhất. Với họ, mỗi thành viên trong đội đều là một mảnh ghép không thể thiếu.
Và rồi, họ còn vượt ra ngoài ranh giới của nhóm mình – sẵn lòng lắng nghe, hướng dẫn, dìu dắt bất kỳ ai đang cần một người bạn đường. Với những nhân viên mới, họ luôn là người đầu tiên khiến bạn thấy: “Mình được chào đón ở đây.”
Và tất cả điều đó – họ làm song song với công việc chính.
Họ Từ Đâu Mà Đến?
Thật thú vị khi cố gắng lý giải nguồn gốc của những “nhà trị liệu không bằng cấp” ấy. Có thể dễ dàng nhận ra họ qua câu nói: “Giá mà được làm lại từ đầu, tôi sẽ học làm nhà tâm lý học.” Nhưng điều đó vẫn chưa đủ.
Thuyết “Nhu cầu biểu hiện” của McClelland cho rằng con người thường bị dẫn dắt bởi một trong ba nhu cầu chính: thành tựu, quyền lực, hoặc sự gắn kết. Những nhà trị liệu không tên thường thuộc nhóm thứ ba – họ tìm thấy ý nghĩa và niềm vui trong kết nối giữa người với người.
Trong cuốn Bi kịch của đứa trẻ tài năng, Alice Miller mô tả việc những đứa trẻ nhạy cảm và thông minh thường kìm nén cảm xúc để đáp ứng nhu cầu cảm xúc của cha mẹ. Khi lớn lên, chúng hình thành một hướng sống đặt người khác lên trên bản thân. Đây là mảnh đất màu mỡ cho cả những nhà trị liệu thực thụ và không tên.
Tác giả Adam Grant, trong cuốn Cho và Nhận, chia con người trong tổ chức thành “người cho”, “người sòng phẳng” và “kẻ nhận”. Những nhà trị liệu không tên chắc chắn là người cho – và ta chỉ mong họ cũng biết bảo vệ mình khỏi bị lợi dụng.
Dù đến từ đâu, họ không chọn để trở thành như thế. Họ đơn giản là như vậy. Ngay cả khi bị tổ chức đối xử bất công, họ vẫn luôn nhìn thấy từng con người trong đám đông và quan tâm đến họ – hơn cả sự công bằng. Họ sẽ vẫn ôm đồng nghiệp để an ủi... dù bản thân đang bị cho thôi việc.
Có lẽ sẽ không quá lời khi nói rằng: những nhà trị liệu không tên ấy là phần tốt đẹp nhất trong chúng ta. Và đã đến lúc, từng cá nhân và tổ chức nên đối xử với họ như những người đặc biệt đúng nghĩa.
Nguồn: "Why Our "Unofficial Therapists" Are So Valuable" | Psychology Today
Theo tamlyhoctoipham.com